LÁ BÀNG CÓ DÙNG ĐỂ ĐAN BUỒM CHO GHE THUYỀN KHÔNG? (Nhà nghiên cứu Nguyễn Thanh Lợi)

Trong bài “Tên cỏ cây hoa lá Sài Gòn xưa vẫn mãi còn” trên báo Tuổi trẻ ngày 12/4/2025, Phúc Tiến viết:”Bàng còn là cây Bàng có lá dùng để đan buồm cho ghe thuyền – bến đò Cây Bàng (Thủ Thiêm)”. Đây là một cách hiểu sai về loại thực vật đã được đặt tên trong địa danh ở Sài Gòn.

Lá bàng hình tròn, không có độ bền chắc như loài cây lá cọ (lá buông), nên không dùng để đan buồm cho ghe thuyền được.

Lá buông dùng đan nón lá, giỏ xách, đũa sóng lá, bao bì, tấm đệm… Xưa kia, lá buông còn được dùng để lợp nhà, ngăn vách, cánh buồm…

Người Khmer chọn lá buông làm giấy viết vì lá rất dai, bền, vạch nét chữ rõ ràng và ít bị hư mục.

Gần đây, vẫn còn hàng ngàn người ở dọc theo vùng Rừng Lá, nhiều nhất là dân Xuân Hưng, Xuân Hòa (huyện Xuân Lộc), Hàm Tân, La Gi (tỉnh Bình Thuận) sinh sống bằng nghề chuốt lá buông.

Sách Gia Định thành thông chí ở phần trấn Biên Hòa có nói đến địa danh Bối Diệp giang, còn có tục danh là sông Lá Buông: “cư dân sinh sống bằng cách lấy lá buông dệt buồm, đan tấm, đánh dây, chặt tàu đem bán”. Hoàng Việt nhất thống dư địa chí năm 1806 có ghi địa danh: “rạch Lá Buông”, “cầu Lá Buông”.

Năm 1964, trên bản đồ do chính quyền Việt Nam cộng hòa ấn hành ghi địa danh này thành “sông Lá Buông”, từ đó mọi người quen miệng gọi là lá buông - nguyên liệu độc đáo để chế tạo ra hàng chục mặt hàng thủ công mỹ nghệ góp phần phục vụ cho đời sống, sản xuất và xuất khẩu.

Theo anh Nguyễn Văn Nghệ (Khánh Hòa), bài vè CÁC LÁI của dân ghe bầu miền Trung: "Nha Trang, cửa Chụt bao xa/ kẻ vô mua đệm, người ra mua chằng". Mua đệm tức là mua buồm đan bằng lá buông/ Mua chằng là mua song mây. Ngày xưa phía trong ngã ba trong Ninh Hòa có một bến đò gọi là bến đò LÁ. Từ bến đò này lá buôn được đưa vào miền trong để bán. Nay có con đường nối từ quốc lộ 1 xuống bến đò gọi là đường Bến Đò.

Địa danh Cây Bàng (Thủ Thiêm) được đặt do ngày trước có cây bàng to nơi đây, là loài thân gỗ, nó khác với rạch Bàng (gần cầu Tân Thuận 2, quận 7), chỉ loài cỏ bàng, tên chữ là Thảo Câu. Bến đò Thủ Thiêm còn được gọi là bến đò/bến phà Cây Bàng (Bắp non mà nướng lửa lò / Đố ai ve được con đò Thủ Thiêm).

Do vậy khi viết về địa danh mang tên cây cỏ thì ít nhất người viết cũng phải có những kiến thức sơ đẳng về thực vật, để khỏi phải dẫn dắt bạn đọc hiểu sai bởi kiến thức hạn chế của mình!