"Cơm trắng mấy giò" là món gì?

Trong truyện ngắn Vợ nhặt của nhà văn Kim Lân, có một “món ăn” khá lạ với nhiều bạn trẻ hiện nay. Đó là món “cơm trắng mấy giò”. Trong câu hò của nhân vật Tràng, món này được nhắc đến: “Muốn ăn cơm trắng mấy giò. Lại đây mà đẩy xe bò với anh”. Các nhân vật nữ cũng nhắc đến “cơm trắng mấy giò” trong những lời thoại sau đó.

Nhưng “cơm trắng mấy giò” là món gì? Sách giáo khoa không giải thích. Vì thế, nhiều bạn học sinh, nhất là học sinh miền Trung và miền Nam, hầu như không hiểu về món ăn này.

Thật ra, “cơm trắng mấy giò” chỉ đơn giản “cơm trắng” với “giò”. “Mấy” trong cụm từ trên chính là “với” trong “với nhau” của ngôn ngữ toàn dân. Trong phương ngữ miền Bắc, nhiều nơi phát âm “với” thành “mấy”.

Xét về phương diện ngữ âm, “mấy” và “với” có thể chuyển đổi dễ dàng cho nhau. Chuyển đổi giữa hai phụ âm m- và v- giữa với ~ mấy cũng tương tự như vũ ~ múa, vụ ~ mùa, vời ~ mời, vạn ~ muôn, vãn ~ muộn… Hai vần –ây và –ơi nằm trong chuỗi đồng nguyên -ai ~ -ay ~ -ây ~ -i ~ -ơi nên hoàn toàn có thể chuyển hóa cho nhau, như thì ~ thời, thi ~ thây. Cho nên, với có thể nói thành mấy và ngược lại.

Trở lại với tác phẩm Vợ nhặt, món “cơm trắng mấy giò” trong câu hò mà Tràng dùng để tán tỉnh các cô gái chính là “cơm trắng” ăn cùng với “chả giò”. Trong hoàn cảnh nạn đói sau 1945, đây có thể xem như một món “xa xỉ”.