Hi Sinh là con vật hiến tế cúng lễ , vậy cúng những con gì ?
Hi sinh (牺牲) là một loại lễ vật quan trọng khác dùng để cúng tế trời đất, tông miếu. Khảo Công Ký - Tử Nhân chép: “Thiên hạ có năm loài thú lớn: loài mỡ (脂者), loài mỡ đặc (膏者), loài không lông (赢者), loài có lông vũ (羽者), loài có vảy (鳞者). Trong việc tế tự tông miếu, dùng loài mỡ và mỡ đặc làm sinh tế.” 《考工記·梓人》：“天下之大獸五。脂者、膏者、贏（裸）者、羽者、鱗者。宗廟之事，脂者、膏者以為牲。”
Trịnh Huyền chú giải: “Loài mỡ là trâu, dê; loài mỡ đặc là lợn.” “脂，牛羊屬；膏，豕屬。” Do đó, hi sinh chủ yếu gồm trâu, dê, lợn.
Chu Lễ - Thu Quan - Khuyển Nhân: “Quản lý chó tế, phàm là tế tự cũng dùng chó làm sinh tế.” 《周禮·秋官·犬人》：“掌犬牲，凡祭祀共其犬牲。”
Nghi Lễ - Hương Ẩm Tửu Lễ và Yến Lễ: “Dùng chó làm hi sinh, nấu ở phía đông bắc sảnh đường.” 《儀禮·鄉飲酒禮》及《燕禮》：“其犧狗也，亨於堂東北。”
Chu Lễ - Thu Quan - Đại Tư Mã: “Trong đại tế tự, tiệc lớn, dâng cá làm sinh tế.” Vậy chó, cá cũng thuộc hàng hi sinh dùng để tế tự. 《周禮·秋官·大司馬》：“大祭祀，饗食，羞牲魚。”
Nếu ngọc, lụa chủ yếu dùng trong lễ tế thần linh và thiên đạo, thì hi sinh – thức ăn ngon nhất của con người – xuất hiện trong cả ba loại tế: thiên thần, địa kỳ, nhân quỷ, chỉ khác nhau về phương pháp tế, loại tế và danh xưng.
Đại Đái Lễ - Tăng Tử Thiên Viên: “Tế tông miếu gọi là ‘sô hoạn’ (刍豢), tế sơn xuyên gọi là ‘hi toàn’ (牺牷).” (《大戴禮·曾子天圓》：“宗廟曰芻豢，山川曰犧牷。” )
Chu Hi chú giải Mạnh Tử - Cáo Tử Thượng: “Ăn cỏ gọi là ‘sô’ (trâu, dê); ăn ngũ cốc gọi là ‘hoạn’ (chó, lợn).” “Hi toàn” thường chỉ trâu, dê, lợn có lông thuần và thân thể nguyên vẹn. Lễ Ký - Khúc Lễ Hạ: “Phàm tế tự tông miếu” liệt kê hơn mười loại như trâu, dê, lợn, gà, chó, lợn sữa, chim trĩ, thỏ, thịt khô, cá khô, cá tươi… đều có danh hiệu trang trọng. Cách gọi này không thấy trong lễ tế thiên thần (như “nhân tế”, “thực sài”) hay tế địa kỳ, xã tắc (như “huyết tế”, “mai táng”).
Lễ Ký - Vương Chế: “Thiên tử tế xã tắc dùng ‘đại lao’ (trâu, dê, lợn), chư hầu dùng ‘thiếu lao’ (dê, lợn), đại phu và sĩ tế tông miếu…” 《禮記·王制》：“天子社稷皆大牢，諸侯社稷皆少牢，大夫士宗廟之祭。”
Trịnh Huyền chú Chu Lễ - Thiên Quan - Tể Phu: “Tam sinh tế (trâu, dê, lợn) đủ gọi là ‘nhất lao’ (đại lao).” Hà Hưu chú Công Dương Truyện - Hoàn Công Bát Niên: “Tam sinh tế là đại lao… Nhị sinh tế là thiếu lao.” Tế tông miếu còn phân biệt đại lao, thiếu lao, đặc sinh (một con vật), nhưng quy định này không áp dụng cho tế thiên thần.
Lễ Ký - Giao Đặc Sinh: “Dâng thịt sống, thịt xẻ, thịt chần, thịt chín để tế, nào biết thần hưởng gì? Chủ nhà chỉ tự hết lòng thành kính thôi.” 《禮記·郊特牲》：“腥、肆、爓、腍祭，豈知神之所饗也，主人自盡其敬而已矣。”
Trần Hạo Lễ Ký Tập Thuyết: “Tế lễ có khi dâng thịt sống, thịt xẻ, thịt nhúng nước sôi, hoặc thịt chín.”
• “Sinh” (腥): thịt sống.
• “Tứ” (肆): “xẻ xương thịt”.
• “Diễm” (爓): “thịt nhúng nước sôi” (chín tái).
• “Nhẫm” (腍): thịt chín.
Lễ Ký - Tế Nghĩa: “Vào miếu… tế xong, dâng thịt sống rồi lui, là kính đến cùng.” Điều này cũng thuộc tế tông miếu.
Cốc Lương Truyện - Định Công Thập Tứ Niên: “Thận (脤) là gì? Là vật đặt trên mâm, là thịt tế. Thịt sống gọi là ‘thận’, thịt chín gọi là ‘phàn’.” 《穀梁傳·定公十四年》：“脤者，何也？ 俎實也，祭肉也。生曰脤，熟曰膰。”
Tả Truyện - Định Công Thập Tam Niên: “Việc lớn của quốc gia là tế tự và chiến tranh. Tế tự có ‘chấp phàn’, chiến tranh có ‘thụ thận’ – đó là đại tiết của thần linh.” Chu Lễ - Xuân Quan - Đại Tông Bá: “Dùng lễ ‘thận phàn’ để thân thiện với nước anh em.” Trịnh Huyền chú: “‘Thận phàn’ là thịt tế xã tắc, tông miếu, ban cho nước đồng tộc để cùng hưởng phúc.” Giả Công Ngạn sớ: “Phân tích thì ‘thận’ là thịt tế xã tắc, ‘phàn’ là thịt tế tông miếu… Công Dương, Cốc Lương Truyện nói: ‘Thịt sống đặt trên mâm là thận, thịt chín là phàn’, không giống cách hiểu của Trịnh Huyền.” Qua đó thấy, tế tổ tiên chủ yếu dùng thịt chín, còn tế xã tắc có khi dùng thịt sống. Tuy nhiên, lệ này không áp dụng cho tế thiên thần.
Như Chu Lễ - Đại Tông Bá (Trịnh Huyền chú) và Lễ Ký - Giao Đặc Sinh: “Lấy mỡ tim gan đốt lên, dâng đầu thú để báo với dương khí”, có thể thấy tế thiên thần chủ yếu đốt hi sinh cùng ngọc lụa trên đống củi, dùng hương khói báo cáo trời. Khảo cổ phát hiện đầu thú và ngọc khí dưới hố tế ở Thiên Mã – Khúc Thôn cho thấy tế địa kỳ thường chôn hi sinh nguyên con – chắc chắn là thịt sống.
Tóm lại, hi sinh tuy quan trọng trong cả ba loại tế (thiên thần, địa kỳ, nhân quỷ), nhưng vốn là vật nuôi của con người và thức ăn thượng hạng, nên trong lễ tế tổ tiên, vị trí của hi sinh còn lớn hơn tế trời đất. Danh xưng trang trọng, chủng loại đa dạng, phương pháp tế phức tạp của nó không gì sánh bằng. Trong các lễ nhân tế, thực sài, du liêu (đốt củi) tế trời, hi sinh đứng sau ngọc, lụa. Đặc biệt, đại lao, thiếu lao, đặc sinh trong tế tổ tiên phản ánh chức năng xã hội độc đáo của hi sinh trong hệ thống lễ chế, thể hiện đẳng cấp và quyền uy.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét