Luật tục. ( bhat kduôil)
Các tộc người bản địa Tây Nguyên, đều có luật tục, đều được ghi nhớ bằng phương thức lời nói vần truyền miệng. Luật tục quy định những điều được làm, không được làm. Nếu vi phạm sẽ bị xử phạt ra sao. Ku ruanh bon và Pu bhat kduôil là những người thi hành luật tục rất được kính trọng. Luật tục Mnông đã được nhóm các nhà khoa học do GS Ngô Đức Thịnh chủ biên sưu tầm, cụ Điểu Kâu dịch và xuất bản ở Hà Nội năm 1998.Gồm 215 điều, 8 chương, với các nội dung : Về các tội và xét xử; Về quan hệ với thủ lĩnh; Về quan hệ cộng đồng; Về phong tục tập quán; Hôn nhân – quan hệ nam nữ và quan hệ gia đình; Về quan hệ sở hữu và về việc xâm phạm thân thể người khác.
Rất trân trọng phiên bản dịch thuật của cố nghệ nhân Điểu Kâu, nên mình không trích dẫn tiếng Mnông nữa, vào thẳng một số điều trong luật tục, mà cho đến tận ngày nay, vẫn thấm đẫm tính nhân bản. Việc phải có luật tục, tuân thủ luật tục được nêu rất rõ ở chương 1 : khi các tội vi phạm đều phải xét xử , bởi “Lửa đã cháy thì dập mới tắt/ Nước đã chảy thì đắp mới cạn/ Tội đã phạm thì phải đền, phải phạt”. Vì có làm như thế thì “ Anh em mới đoàn kết/ cha con mới hòa thuận/ bà con mới thân ái”.Luật tục không áp đặt, mà phải “ Cho người già bàn bạc xem xét/ Đừng nên ép buộc bằng mồm/ Đừng nên hù dọa bằng lời/Đừng nên hù dọa bằng bạo lực”…
Về mối quan hệ gắn bó cộng đồng “ làm nhà chung một bon/ Uống nước chung một nguồn/ Lạt muối giúp nhau/ Thiếu lúa giúp nhau” Cùng nhau bảo vệ môi trường“ Rừng là của chung/ Đất là của chung/ Bắt con ếch phải chừa con mẹ/ Chặt cây tre phải chừa cây non/ Thuốc cá làm suối nghèo”. Không được bán đất đai “ Bán rừng bon phạt/ bán đất bon khiếu nại/ bán rẫy lúa mất đất/ làm khổ con cháu”. Luật tục còn là kinh nghiệm sản xuất “ Đất thấp lặng gió trồng dưa/ Đất thấp bằng trỉa lúa/Dọc bờ suối trồng chuối, mía/ bầu bí trỉa chung với lúa/Ớt cà trồng rẫy cũ”.
Trước khi hỏi cưới, phải “ Hỏi kỹ mới dám trao vòng/ Hỏi kỹ mới dám trao cườm”;phải xem xét gia phả để không phạm tội loạn luân, vì “gió bão sẽ cuốn bon làng/ sét sẽ đánh sạch nhà cửa”.Cưới nhau rồi thì “ Vợ chồng như nồi và đũa/ Lúc giận nói xong thì hòa/ Đừng xé rách chiếc chăn/ Đừng xé rách chiếc chiếu”….
Luật tục là những quy định lưu truyền từ đời này sang đời khác, ràng buộc các thành viên của cộng đồng với nhau, để đảm bảo sự sinh tồn, tính cố kết.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét