CÂU ĐỐI XÁC NHẬN RÕ THÁNH MẪU LIỄU HẠNH GIÁNG SINH Ở VÂN CÁT - TS. Nguyễn Xuân Diện

Tại gian giữa chính điện của Phủ Tiên Hương, làng Tiên Hương, cùng xã Kim Thái có đôi câu đối xác nhận rõ Thánh Mẫu Liễu Hạnh giáng sinh ở Vân Cát:

三世輪 迴于溈汭于雲葛于俄山五百餘年光寔錄

歷朝芭 袞為帝女為大王為眾母億年萬古奠名邦

龍飛癸丑 秋

青 化省督學黎希永奉撰

Phiên âm là:

- Tam thế luân hồi, vu Vỉ Nhuế, vu Vân Cát, vu Nga Sơn, ngũ bách dư niên quang thực lục;

Lịch triều ba cổn, vi Đế nữ, vi Đại vương, vi chúng Mẫu, ức niên vạn cổ điện danh bang.

[Lạc khoản: Long phi Quý Sửu thu. Thanh Hóa tỉnh đốc học Lê Hy Vĩnh phụng soạn].

Tạm dịch là:

Ba kiếp luân hồi: ở Vỉ Nhuế, ở Vân Cát, ở Nga Sơn; hơn năm trăm năm sự tích còn rạng ngời trong sử sách.

Các triều phong sắc: Là đế nữ (con gái của Ngọc Hoàng Thượng đế), là đại vương, là Mẹ dân chúng, muôn năm vạn thuở với non sông.

Đôi câu đối này còn được khắc in trong cuốn Cát Thiên tam thế thực lục, in năm Quý Sửu (1913) niên hiệu Duy Tân.

Đôi câu đối này được ghi rõ đây là câu đối ở đền Tiên Hương (Phụ lục Tiên Hương từ đối liễn). So với câu đối ở trên, có thêm mấy chữ:

- Tam thế luân hồi, vu Vỉ Nhuế, vu Vân Cát, vu Nga Sơn, vu Sòng Lạng Tây Hồ ngũ bách dư niên quang thực lục;

- Lịch triều ba cổn, vi Đế nữ, vi Đại vương, vi chúng Mẫu, vi Thánh Thần Tiên Phật ức niên vạn cổ điện danh bang.

Đôi câu đối này mở rộng nhắc đến cả Sòng Sơn (nơi Mẫu hiển Thánh), Lạng Sơn và Tây Hồ (nơi Mẫu gặp Phùng Khắc Khoan).

Ba lần giáng sinh của Liễu Hạnh Công Chúa là:

Lần 1: Vào đầu thời nhà Hậu Lê, tại thôn Quảng Nạp, xã Vỉ Nhuế, huyện đại An, phủ Nghĩa Hưng, trấn Sơn Nam; giáng sinh vào làm con ông Phạm Huyền Viên, người xã La Ngạn kết duyên cùng bà đoàn Thị Hằng, người ấp Nhuế Duệ, cùng xã Vỉ Nhuế (nay là thôn Vỉ Nhuế, xã Yên đồng, huyện Ý Yên, tỉnh Nam định).

Trước khi sinh, vào đêm ngày 6 tháng 3 năm Quý Sửu 1433, trời quang mây vàng như có ánh hào quang. Ông Huyền Viên ngồi đợi tin mừng, bỗng như có một nàng tiên từ trong đám mây bước xuống thềm nhà, và bà sinh một bé gái. Vì vậy, ông đặt tên con là Phạm Tiên Nga.

Lần 2: đến niên hiệu Thiên Hựu đời Lê, năm đinh Tỵ (1557), bà lại giáng sinh lần thứ hai làm con ông Lê Thái công và bà Trần Thị Phúc tại xã/thôn Vân Cát, huyện Thiên Bản, hạt Sơn Nam Hạ (nay là thôn Vân Cát, xã Kim Thái, huyện Vụ Bản, Nam định, cách Vỉ Nhuế chừng 12 km).

Lần này, bà được đặt tên là Giáng Tiên, lớn lên kết duyên với Trần đào Lang và sinh được một người con trai, đặt tên là Nhân, một con gái đặt tên là Hòa. Giữa lúc cả gia đình đang đầm ấm vui vẻ thì bỗng nhiên bà mất ngày 3 tháng 3 năm đinh Sửu, thời Lê niên hiệu Gia Thái thứ 5 (1577). Năm ấy, bà mới 21 tuổi. Mộ táng tại thôn Tiên Hương cùng xã, là quê nhà chồng. Mấy trăm năm sau đó, mộ phần chỉ là một gò đất, cỏ mọc xanh tốt. đến năm 1938, ngôi mộ mới xây thành lăng đá như ta thấy hiện nay.

Lần 3: Vào niên hiệu Khánh đức năm thứ 2 (1650), bà vân du đến làng Tây Mỗ, tổng Phi Lai, huyện Nga Sơn, trấn Thanh Hoa (nay là xã Hà Thái, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa), vào ngày 10 tháng 10 năm Canh Dần, tái hợp với ông Trần đào Lang lúc bấy giờ đã tái sinh là Mai Thanh Lâm, sinh được một con trai tên là Cổn.

Bà mất ngày 23 tháng 12 năm Mậu Thân, thời Lê Cảnh Trị thứ 6 (1668).

Như vậy, đôi câu đối bài trí tại gian chính giữa của Phủ Tiên Hương đã xác nhận rõ:

1. Thánh Mẫu Liễu Hạnh có ba lần giáng sinh:

- Lần 1 là ở Vỉ Nhuế (nay là Phủ Quảng Cung, tức Phủ Nấp, huyện Ý Yên, tỉnh Nam định),

- Lần 2 là Vân Cát (nay là Phủ Vân Cát);

- Lần 3 là ở Tây Mỗ (huyện Nga Sơn, phủ Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa).

2. Phủ Tiên Hương và làng Tiên Hương không phải là nơi Mẫu giáng sinh.

Ảnh các trang trong sách khắc in mộc bản

CÁT THIÊN TAM THẾ THỰC LỤC hiện bản in lưu tại Phủ Nấp - Nơi Thánh Mẫu giáng sinh lần thứ nhất.