Thôn An Thái, xã Nhơn Phúc, thị xã An Nhơn xưa là nơi sinh sống của những cộng đồng người Việt và người Việt gốc Hoa di cư đến khai hoang lập nghiệp từ thời Chúa Nguyễn ở Đàng Trong, ngày càng phát triển thành một trung tâm kinh tế, thương mại nổi tiếng của vùng đất An Nhơn từ thế kỷ XVIII. Cùng với những nghề thủ công truyền thống, nền văn hóa - nghệ thuật giàu bản sắc địa phương để lại cho ngày nay nhiều di sản văn hóa có giá trị.
Lễ hội Đổ giàn được tổ chức từ thời kỳ ấy và thường lệ vào trung tuần tháng 7 âm lịch những năm Tỵ - Dậu - Sửu đã trở thành một trong những lễ hội đặc sắc của miền đất võ Bình Định nói chung và thị xã An Nhơn.
Việc duy trì lễ hội Đổ giàn An Thái có vai trò rất quan trọng, với ý nghĩa giữ gìn truyền thống thượng võ của Nhân dân và phát huy võ cổ truyền Bình Định, gắn với phát triển du lịch địa phương, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng và vui chơi giải trí của Nhân dân. Và một trong những cơ sở nền tảng quan trọng để duy trì và phát triển lễ hội Đổ giàn, đó là bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống của cư dân An Thái.
Bình Định là vùng đất có nhiều làng nghề được hình thành, tồn tại và phát triển từ rất sớm, tạo nên những nét đặc sắc riêng. Trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, các làng nghề không chỉ đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần đưa ngành du lịch của địa phương phát triển ngày một đa dạng, có sức hấp dẫn riêng. Trong đó thị xã An Nhơn là địa phương có nhiều làng nghề truyền thống nhất tỉnh hiện nay với 24 làng nghề: như: Làng rượu Bàu Đá, làng nón Gò Găng, làng tiện gỗ mĩ nghệ Nhạn Tháp, làng rèn Phương Danh, làng đúc đồng Bằng Châu, làng bún bánh An Thái... góp phần tạo nên một An Nhơn với nền văn hóa đa dạng mà thống nhất.
Làng nghề truyền thống bánh - bún An Thái tồn tại hàng trăm năm qua, được thế hệ trước truyền nghề lại cho thế hệ sau trong từng gia đình, dòng tộc. Cứ vậy, đời sau nối tiếp đời trước, duy trì làng nghề tồn tại và phát triển cho đến nay.
Làng nghề truyền thống bún khô - bánh tráng An Thái nằm ở phía Bắc thôn An Thái, xã Nhơn Phúc. An Thái là thủ phủ của huyện Tuy Viễn xưa, người Minh Hương cư ngụ và kinh doanh sản xuất - thương mại đông đúc. Vị thế địa lý thuận lợi nằm dọc trên hữu ngạn sông Côn, nên ghe bầu từ cửa Thị Nại, cảng nước Mặn và cảng Gò Bồi lên mua bán tấp nập. Đây là một vùng thị tứ sầm uất, nơi trung tâm mua bán trao đổi hàng hóa từ Bình Khê (nay là huyện Tây Sơn) xuống và từ các tỉnh khác qua đầm Thị Nại lên. Phía Bắc thị tứ An Thái bên tả ngạn Sông Côn là các làng nghề gốm cổ nên ghe thuyền đoạn sông Côn này đông vui, kẻ trên bến người dưới thuyền mua bán hàng nông sản, thủy sản và hàng thủ công.
Chạy dọc thị tứ An Thái là Sông Côn có bãi cát vàng rộng to, nước sông trong ngần đó là điều kiện rất tốt cho nghề làm bún và bánh tráng phát triển (khi xưa chưa có giếng khơi, người sản xuất dùng nước sông để làm tinh bột và làm bún). Các cơ sở sản xuất bún được xây dựng nhiều trên bãi cát, chủ yếu là các láng trại vì chỉ sản xuất mùa khô. Bún khô của làng nghề An Thái hiện nay có các loại như: Bún số 8, bún gạo vắt tròn, bún dong (bún củ chuối), bún gạo giả mỳ, bún bột mỳ ta, bánh phở và đặc biệt bún Song thằn nổi tiếng làm từ đậu xanh có hương vị thơm ngon đặc trưng.
Trải qua nhiều thăng trầm của thời gian, làng nghề bún - bánh An Thái vẫn trường tồn, bền bỉ và không ngừng phát triển, sáng tạo ra nhiều sản phẩm hàng hóa chất lượng phục vụ cho nhu cầu của người dân trong và ngoài tỉnh. Việc phát triển làng nghề của địa phương không những góp phần lưu giữ những giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể, mà còn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, tạo việc làm, tăng thu nhập cho Nhân dân, là một nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Các nhà nghiên cứu thống nhất rằng, thành tố văn hóa của làng nghề bao gồm: Văn hóa vật thể và phi vật thể. Về phương diện vật thể bao gồm: Không gian cảnh quan làng nghề, trong đó có cấu trúc làng và nhà ở của những người thợ thủ công, di tích lịch sử - văn hóa, sản phẩm của nghề. Về phương diện phi vật thể, bao gồm: Lễ hội, tín ngưỡng thờ tổ nghề, phong tục tập quán, bí quyết nghề... Trên cả hai phương diện, các thành tố văn hóa đều có những tác động không nhỏ đến quá trình tồn tại, phát triển và gìn giữ bản sắc văn hóa làng nghề.
Đối với các làng nghề truyền thống, việc tổ chức lễ hội mang nhiều sắc thái riêng. Một nghi lễ cũng khá đặc sắc trong lễ hội Đổ giàn đó là nghi thức lễ rước cỗ. Để thực hiện nghi lễ này, các gia đình thợ thủ công sẽ phải chuyên tâm vào việc chuẩn bị riêng một sản phẩm, là những đặc sản địa phương: Mâm cỗ gạo, cỗ muối, bánh, cỗ heo… các cỗ này rước về đặt trước bàn thờ ở Ngũ bang Hội quán. Vấn đề bảo tồn và phát huy để phục hồi các nghi lễ tốt đẹp đó là cần thiết trong xã hội hiện nay.
Tuy nhiên hiện nay các làng nghề trên địa bàn tỉnh Bình Định nói chung và làng nghề bún - bánh An Thái nói riêng có quy mô sản xuất nhỏ, lẻ, chủ yếu là loại hình kinh tế hộ gia đình, cá thể. Sự liên kết giữa các làng nghề, nghệ nhân, thợ thủ công và các doanh nghiệp trong việc cung cấp thông tin thị trường, tiêu thụ sản phẩm, truyền nghề… chưa thường xuyên, chặt chẽ. Nhà xưởng phần lớn là tận dụng nhà ở để bố trí sản xuất. Công nghệ sản xuất còn lạc hậu, thiếu đồng bộ nên khó có điều kiện phát triển hoặc đổi mới công nghệ theo hướng thân thiện với môi trường. Ý thức bảo vệ môi trường của các cơ sở làng nghề chưa được chú trọng. Phần lớn các hộ còn kết hợp chăn nuôi ngay sát khu vực sản xuất gây ô nhiễm không khí, môi trường...
Vì vậy để phát triển làng nghề bún - bánh An Thái rất cần sự quan tâm của các ngành các cấp
1. Hỗ trợ làng nghề xây dựng và thực hiện phương án bảo vệ môi trường và đầu tư công trình hạ tầng bảo vệ môi trường của làng nghề theo quy định.
2. Khuyến khích, hỗ trợ các cơ sở sản xuất, làng nghề đổi mới cách thức sản xuất, kinh doanh, đầu tư máy móc, thiết bị, cải tiến mẫu mã, bao bì, tăng cường xúc tiến thương mại, định hướng thị trường nội địa và tiến tới xuất khẩu sản phẩm làng nghề, đầu tư xây dựng, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật làng nghề; hình thành các “cụm sản xuất nông - công nghiệp ở nông thôn” gắn với Chương trình phát triển mỗi xã một sản phẩm (OCOP).
3. Phát triển du lịch làng nghề, sản phẩm làng nghề truyền thống và đa dạng hóa sản phẩm du lịch, hình thành các điểm đến thu hút du khách; tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho cư dân làng nghề, góp phần xây dựng thành công Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới; đồng thời, thông qua các hoạt động du lịch để góp phần quảng bá, tôn vinh những giá trị văn hóa lâu đời của các làng nghề truyền thống của địa phương.
4. Cần thành lập Hội/ Hiệp hội làng nghề bún - bánh An Thái để có sự kết nối hiệu quả, tích cực với Hiệp hội làng nghề Bình Định nhằm đề xuất, giải quyết những vấn đề chung và riêng về nghề truyền thống của Bình Định. Đồng thời Hội/ Hiệp hội sẽ đại diện cho các hộ gia đình/ nghệ nhân sản xuất tham gia hỗ trợ điều phối trong việc thực hiện lễ hội Đổ giàn.
5. Từ phía cộng đồng, cần phát huy vai trò của từng gia đình thợ thủ công (nghệ nhân), có các đại diện gia đình tham gia vào tổ chức Hội/Hiệp hội làng nghề. Hội/Hiệp hội làng nghề cần có phương cách để tuyên truyền, vận động và chỉ rõ quyền lợi và nghĩa vụ đi kèm đối với các hộ gia đình/ nghệ nhân ở làng nghề khi gia nhập vào tổ chức nghề nghiệp. Từ đó, những hộ gia đình/ nghệ nhân, đặc biệt lực lượng nghệ nhân đang nắm giữ vốn quý của nghề truyền thống cần tích cực tham gia vào các hoạt động do Hội/Hiệp hội đề xuất, trong đó có sự đóng góp tài chính cho lễ hội truyền thống/ lễ hội Đổ giàn, tham gia vào các hoạt động có liên quan đến nghề nghiệp./.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét