CỔ VẬT VỚI SỰ TOÀN MĨ (Nhà sưu tầm cổ vật Nguyễn Thanh Huy)

Sự toàn mĩ của một cổ vật thường khiến chúng ta phải nghi ngại. Vì theo lẽ thường, cổ vật trải qua hàng trăm năm, hàng ngàn năm nên chịu tác động, tổn thương là điều khó tránh khỏi.

Bên cạnh đó, sự đánh lừa của ngôn ngữ bởi cái nghĩa của từ “cổ” 古 khiến nhiều người nghĩ rằng “cổ vật” 古物, “cổ ngoạn” 古玩 là phải cũ kĩ, mục nát...

Tuy nhiên, chính sự toàn hảo, bóng mới của một món đồ mới là những tiêu chuẩn tiên quyết làm nên trân phẩm. Và cũng từ câu chuyện bóng mới - lành lặn này mà biết bao người dân đang sở hữu họ không biết đó là cổ vật, vì thế những món đồ quý ấy đã dần dần về tay các nhà sưu tầm. 

Ngược lại, chính vì ham cũ kĩ mà kỹ thuật đồ giả đã cố tình làm cho món đồ cũ đi bằng cách ngâm axit, nước biển, mài mòn... Thậm chí họ còn biết cách đập rất khéo sao cho món đồ chỉ âm dập vừa đủ, rồi ngâm với hóa chất hay nước chè để ngấm vào các đường âm; từ đó những người chơi chưa đủ độ chín sẽ dính hàng fake/copy nhưng vẫn tưởng mình đang ôm được của quý hiếm.

Có một câu nói cửa miệng trong giới cổ vật là “phi âm bất cổ”, tức phải âm dập thì mới là đồ cổ. Nói thật, câu này không biết sản sinh từ ai và khi nào, nhưng nếu người có chút kiến thức về từ Hán-Việt đã thấy nó bất ổn, đó là lấy yếu tố Hán lắp ghép lại với yếu tố thuần Việt, kiểu như râu ông nọ cắm cằm bà kia. 

Nói vậy để thấy rằng cách ngụy biện đó rất ấu trĩ và là một kiểu tư duy chắp vá. Giả sử, tôi đang có một món đồ mới, rồi tôi cố làm cho âm nứt thì nó trở thành đồ cổ hay sao ? Như vậy, cổ hay chưa cổ không phải được quyết định bởi tình trạng mà là thời gian - thời gian thực đã trải qua và được lưu lại trên mỗi món đồ.

Tất nhiên, cổ vật qua hàng trăm năm thì số hiện vật còn lành lặn, toàn mĩ sẽ hiếm hơn so với những thứ không lành. Đó là một trong những lí do mà đồ toàn hảo, men bóng có giá trị rất cao và luôn được giới sưu tầm trong nước cũng như quốc tế tìm kiếm.

Có thể khẳng định, sự toàn hảo ở một cổ vật là biểu hiện của sự trường tồn vượt thời gian của chính nó. Đối với gốm sứ, dễ vỡ là thuộc tính cố hữu, nhưng cũng chính thuộc tính này đã khiến cho nó trở nên quý hiếm, có giá trị và đẹp đẽ hơn. Như một triết gia từng nói “sự sống bắt đầu từ cái chết”, cũng như, tôi thường nghĩ : hoa mai đẹp khi nó chỉ được nở mấy ngày xuân.

———-

Nha Trang, 13/12/2018

Nguyễn Thanh Huy