Thôn Đa Lộc của tỉnh Bình Định dựng lập vào triều Minh Mạng, theo Địa bạ năm 1839 nó thuộc tổng Tuy Hà của huyện Tuy Phước. Giới cận của nó được Địa bạ mô tả:
Thôn Đa Lộc
+ Đông giáp núi và suối
+ Tây giáp núi, khe nhỏ
+ Nam giáp núi và suối
+ Bắc giáp núi và suối
Diện tích điền thổ 23 mẫu, 9 sào, 6 thước. Trong đó:
+ Công điền: 5 mẫu 2 sào 7 thước
+ Tư điền: 4 mẫu 2 sào 8 thước
+ Tư điền lưu hoang: 13 mẫu 1 sào 11 thước
+ Tư điền phế canh: 1 mẫu 1 sào 10 thước
+ Dân cư thổ trạch: 1 sào
● (Ghi chú của người viết: theo hệ đo lường ngày xưa ở Trung bộ thì 1 sào là 15 thước, 1sào # 500m2, 1 thước # 33m2)
So với thôn Hương Mai (nay là xã Nhơn Hải Tp Quy Nhơn) cũng cùng lập vào triều Minh Mạng, Hương Mai có DT điền thổ là 20,5 mẫu, nhưng Dân cư thổ trạch tới 2 mẫu. Thấy được thôn Hương Mai bấy giờ đông dân cư hơn là Đa Lộc. Với địa lý cư trú, dân Hương Mai làm nghề biển.
Địa bạ 1839 mô tả thôn Đa Lộc bốn bề là núi và suối, khe suối, giới cận không thấy địa danh nào hết. So với ấp Tây Sơn Nhất thời Gia Long, truy chứng Địa bạ năm 1815 có thể xác định được vị trí của nó nhờ vào các ấp Vạn Thạnh Kiến An và Tiên Phong Nhuệ Nhất ở kề một bên. Vậy vị trí của thôn Đa Lộc nay ở tại đâu!?
Để tìm vị trí thôn Đa Lộc, xét thấy thư tịch địa dư của Việt Nam giai đoạn sau triều Minh Mạng có Đại Nam Nhất Thống Chí và Đồng Khánh Địa Dư Chí. Bộ Đồng Khánh Địa Dư Chí được cho là soạn vào thời Đồng Khánh tại vị (1885 – 1889) có liệt kê rõ thôn, tổng cùng bộ bản đồ của các huyện, phủ, tỉnh, từ Bắc vào đến Khánh Hòa. Nam kỳ và Bình Thuận bấy giờ đã là thuộc địa của Pháp theo hòa ước Quý Mùi năm 1883.
Trong Đồng Khánh Địa Dư Chí, "Tuy Phước Huyện Đồ" ngày xưa được vẽ như là phác họa, tọa độ không chính xác. Nhưng bản đồ cho thấy ở bờ Bắc sông Hà Thanh có 2 thôn Vân Canh (nay là Thị trấn Vân Canh) và Quang Hiển (nay là xã Canh Hiển huyện Vân Canh), ở phía bờ Nam thấy tên thôn Đa Lộc. Bấy giờ thôn Đa Lộc thuộc tổng Dương An, huyện Tuy Phước của phủ An Nhơn tỉnh Bình Định.
…
(Còn tiếp)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét