Đàn đá Khánh Sơn của tỉnh Khánh Hòa chưa được công nhận Bảo vật Quốc gia, nhưng tỉnh ta đã được Chính phủ công nhận một bảo vật khác, đó là TẤM BIA VÕ CẠNH. Tấm bia này được các nhà khảo cổ người Pháp phát hiện năm 1858 “ở vùng Nha Trang tại làng Võ Cạnh, nằm giữa hai địa phương Phó Vân và Phú Vinh thuộc tổng Xương Hà, huyện Vĩnh Xương, tỉnh Khánh Hòa”.
Năm 1923, một nhà khảo cổ người Pháp khác, ông Parmentier đã ghi thêm một số xác nhận, cho biết rõ hơn về vị trí tìm thấy tấm bia: “Ở tỉnh Khánh Hòa, trong một cuộc điều tra mới, chúng tôi thấy bia Võ Cạnh thường được truyền tụng đã được nhìn thấy nằm bẹp ở rìa phía nam một đồi nhỏ của người Chàm cũ, nói một cách chung là nằm về phía đông của nhà thờ đạo”.
Xét địa thế hiện nay “phía đông của nhà thờ đạo” thì nhà thờ đạo đây là NHÀ THỜ BÌNH CANG với ngôi nhà thờ xây dựng vào thế kỷ thứ 17, nay thuộc thôn Võ Cang (trước đây là thôn Võ Cạnh, những năm 60, thôn Võ Cạnh chia thành 2 thôn: Võ Cạnh và Võ Cang), xã Vĩnh Trung, TP Nha Trang. Còn “phía đông nhà thờ” vài trăm mét hiện nay là ranh giới của hai thôn: thôn Võ Cang thuộc xã Vĩnh Trung và thôn Phú Bình thuộc xã Vĩnh Thạnh. Còn thôn Phú Vinh thuộc x Vĩnh Thạnh hiện nay nằm giáp giới với thôn Phú Bình.
Chắc ngày trước, thôn Phú Bình này có tên là Phó Vân chăng?. Tấm bia, sau đó, được đưa về nhà thờ đạo Thiên Chúa thuộc thôn Võ Cạnh (nay nhà thờ thuộc thôn Võ Cang) để nghiên cứu nên tấm bia có tên BIA VÕ CẠNH. Trải qua thời gian, nơi phát hiện tấm bia không còn dấu tích gì, giờ chỉ là ruộng và nhà ở. Tấm bia được mang về lưu giữ tại Viện Viễn Đông Bác Cổ Hà Nội, sau đó chuyển giao cho Bảo tàng lịch sử Quốc gia Hà Nội. Sau năm 1975, một phiên bản bia Võ Cạnh được dựng ngay cổng Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa, số 16, đường Trần Phú, TP. Nha Trang. Nhân ra Hà Nội, tôi có chụp hình tấm bia này và rất hân hạnh “người Võ Cạnh bên tấm bia Võ Cạnh”.
Bia Võ Cạnh là tấm bia ký bằng chữ Phạn (Sanscrit) sớm nhất ở Đông Nam Á có thể vào thế kỷ thứ I, thứ II sau Công nguyên được tìm thấy. Tấm bia được cấu tạo bằng đá hoa cương, là một khối đá to lớn hình trụ đứng, có kích thước cao, cao tới 2,7m, dày 1,1m x 0,8m, chữ khắc trên bia là chữ Phạn. Chữ khắc trên bia đa số bị mòn, mờ, có đoạn mất cả chữ. Tại chỗ, đoàn khai quật còn tìm thấy nhiều viên gạch có kích thước lớn: 0,18m x 0,35m x 0,08m, chứng tỏ ở đây có một di tích cổ đã đổ nát.
Nội dung tấm bia đã được dịch ra chữ Pháp, chữ Việt. Bản dịch sau đây trích trong “Sử liệu Phù Nam” của Lê Hương (Nguyễn Nhiều xb, Sài Gòn, 1974). Tác giả cuốn sách cho biết “Toàn thể bản văn rất khó đọc, chỉ có 8 câu chót có thể hiểu được từng đoạn”:
“ ...lòng trắc ẩn đối với muôn loài ... trận chiến thắng thứ nhất ... Ngày trăng tròn, Người tuyên bố trong buổi họp theo vị Quốc vương ưu tú của tất cả Quốc Vương rằng “ta muốn (bá quan) uống giọt nước thánh của lời nhà vua phán !”. Người ... thuộc dòng của Sri Mara, người được danh dự cùng huyết thống với (vua) Sri Mara đã tuyên bố giữa (buổi họp) những kẻ ấy, lời nói đầy hảo ý đối với muôn loài. Người là bậc ưu tú nhất của hai “Karin” khi ngự trên ngai vàng, Người xem xét tình trạng bất an của thế giới, mà rằng: Khi con trẫm và em trẫm cùng người nào khác được thỏa mãn ý muốn chiếm tài sản làm của riêng ... những gì (tạo thành) kho tàng của trẫm, bạc, vàng, những vật hay dời đổi và bất động, tất cả món ấy, trẫm cũng hiến cho họ với niềm vui sướng và sự lợi ích (cho muôn loài). Đây là lệnh của trẫm. Cũng phải biết bề tôi của trẫm tên Vira ...”.
Nội dung tấm bia Võ Cạnh đã cho biết nhiều thông tin có giá trị về lịch sử Vương triều Tiểu vương quốc Nam Chăm. Sri Mara là người đã sáng lập triều đại đầu tiên của Tiểu vương quốc Nam Chăm, thủ phủ đóng tại vùng Panduranga (vùng Phan Rang ngày nay), còn kinh đô của Tiểu vương quốc Bắc Chăm (theo sử Trung Hoa còn gọi là Lâm Ấp) đóng ở Simhapura - vùng Trà Kiệu thuộc huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam ngày nay.
Sau đó, vào khoảng thế kỷ VI, hai tiểu vương quốc này hợp nhất thành Vương quốc Chămpa (Simhapura được chọn làm kinh đô). Bài văn còn cho biết sự du nhập và ảnh hưởng mạnh mẽ của Phật giáo trong nền văn minh Ấn Độ vào cư dân Chăm khá sớm (khoảng thế kỷ I sau Công nguyên) và giới tăng lữ tiểu vương quốc này. Ngoài việc là một bằng chứng của Vương quốc Chămpa thời đầu dựng nước, tấm bia Võ Cạnh còn là vật chứng cổ nhất Đông Nam Á nói về sự du nhập của Phật giáo, ngay từ ngày ấy, đã thâm nhập sang đến tận vùng ven biển phía đông của xứ Đông Dương.
Và tỉnh Khánh Hòa – TP Nha Trang rất vinh hạnh có một Bảo vật Quốc gia này.
N.V.B
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét