Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới là chương trình phát triển nông thôn toàn diện về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh hướng đến xây dựng nông thôn hiện đại gắn với đô thị hóa. Vì thế Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện Bình Sơn lần thứ XXVII xác định nhiệm vụ trọng tâm và đột phá nhiệm kỳ 2020-2025 là sớm đưa huyện đạt chuẩn nông thôn mới và đầu tư kết cấu hạ tầng đồng bộ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Đây là hai nhiệm vụ lớn, có mối quan hệ cộng sinh thực hiện mục tiêu kép xây dựng huyện Bình Sơn đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2024, phát triển lên đô thị loại IV trở thành Thị xã trực thuộc tỉnh vào năm 2025 theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi lần thứ XX; tạo tiền đề phát triển lên đô thị loại III[1] theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về điều chỉnh quy hoạch chung Khu kinh tế Dung Quất đến năm 2045.
Để thực hiện mục tiêu này, không đơn thuần là kế thừa và phát huy thành quả đạt được trong 12 năm xây dựng nông thôn mới; mà trước những thách thức, cơ hội và định hướng xây dựng nông thôn mới bền vững gắn với quá trình phát triển đô thị hóa Bình Sơn phải trên quan điểm đô thị hóa hỗ trợ, phục vụ cho xây dựng nông thôn mới và xây dựng nông thôn mới hiện đại bền vững để phát triển lên đô thị hóa hóa theo quan điểm theo Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII và phát triển công nghiệp đô thị theo các phân khu chức năng trên địa bàn Bình Sơn gắn với Quy hoạch phát triển Khu kinh tế Dung Quất và Quy hoạch tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2021- 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
1. Kết quả xây dựng nông thôn mới gắn với đô thị hóa Bình Sơn
Bình Sơn là huyện đồng bằng ven biển, nằm ở cửa ngõ phía Bắc tỉnh Quảng Ngãi, có diện tích tự nhiên lớn nhất trong số 07 địa phương khu vực đồng bằng, phần lớn dân số sống tại khu vực nông thôn[2], vì vậy phát triển nông nghiệp, nâng cao đời sống nhân dân gắn với xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ nhất quán và xuyên suốt. Từ khi có chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới theo Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ, huyện Bình Sơn chủ động lãnh đạo thực hiện phong trào xây dựng nông thôn mới[3], trong đó chọn xã Bình Dương thực hiện điểm, được UBND tỉnh công nhận xã đầu tiên trong tỉnh đạt chuẩn nông thôn mới năm 2014.
Nhìn lại 12 năm thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tại huyện là quá trình nỗ lực không ngừng, đạt được nhiều thành quả quan trọng về phát triển nông nghiệp và nông thôn. Cụ thể: (1) Cái được lớn nhất là sự quyết tâm, đoàn kết, đồng lòng hưởng ứng thực hiện của các cấp và nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp với mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống, phát triển khu vực nông thôn. (2) Chương trình này xác định cụ thể vai trò, trách nhiệm và quyền lợi các chủ thể trong xây dựng nông thôn mới, huy động các nguồn lực đầu tư, khơi dậy tinh thần thi đua giữa các thôn trong xã, giữa các xã trong huyện, thi đua từ thấp lên cao, đa dạng nội dung và hình thức, trở thành phong trào thi đua rộng khắp. (3) Lần đầu tiên pháp luật quy định đặt ra nhiệm vụ lập, thực hiện theo quy hoạch nông thôn[4], đây là vấn đề cơ bản định hướng mục tiêu, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng kết cấu hạ tầng khu vực nông thôn. (4) Trong 12 năm huyện ta đã thực hiện tốt công tác dồn điền đổi thửa[5], hình thành vùng sản xuất tập trung và chuyên canh gắn với ứng dụng cơ giới hóa, khoa học công nghệ và liên kết trong sản xuất, xây dựng sản phẩm OCop[6],…để nâng cao giá trị và hiệu quả kinh tế khu vực nông thôn[7], từng bước thu hẹp khoảng cách với đô thị. (5) Vệ sinh môi trường cảnh quanh nông thôn có nhiều thay đổi tích cực, có 100% địa phương thực hiện thu gom xử lý rác thải tập trung, tỷ lệ người dân sử dụng nước sạch ngày càng tăng[8], góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống nhân dân. (6) Cơ cấu các ngành kinh tế chuyển dịch đúng định hướng, nhất là phát triển công nghiệp tại Khu kinh tế Dung Quất tạo ra động lực thúc đẩy phát triển các loại hình dịch vụ, giải quyết việc làm, nhờ vậy đời sống của người dân nông thôn không ngừng nâng cao, tỷ lệ hộ nghèo giảm qua các năm[9]. (7) Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội khu vực nông thôn được đầu tư nâng cấp ngày càng khang trang[10] kết nối nông thôn với đô thị, góp phần thực hiện chỉ tiêu xây dựng đô thị Bình Sơn[11];…
Trong 12 năm thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, diện mạo nông thôn huyện Bình Sơn có nhiều khởi sắc, kinh tế phát triển theo hướng bền vững, kết cấu hạ tầng được quan tâm đầu tư, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngày càng nâng cao, từng bước thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và đô thị. Đến nay toàn huyện có 19/21 xã đạt chuẩn nông thôn mới; mục tiêu cuối năm 2023 hoàn thành 03/05 yêu cầu chung huyện đạt chuẩn nông thôn mới (100% xã đạt chuẩn nông thôn mới (có thêm xã Bình An, Bình Châu)); 10% xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao (02 xã Bình Dương và Bình Trị); thị trấn Châu Ổ đạt chuẩn đô thị văn minh), có 04/9 tiêu chí đạt chuẩn huyện nông thôn mới. Những thành quả đạt được trong xây dựng nông thôn mới không chỉ phát triển khu vực nông thôn, thu hẹp khoảng cách nông thôn với đô thị, mà còn cơ sở phát triển lên đô thị Bình Sơn.
2. Những tồn tại, thách thức xây dựng nông thôn mới gắn với đô thị hóa
Bình Sơn là địa bàn rộng, có nhiều đơn vị hành chính, kết cấu hạ tầng nông thôn được quan tâm đầu tư nhưng chưa đồng bộ và đáp ứng yêu cầu phát triển, đầu tư hạ tầng nông thôn chưa tính đến tiêu chuẩn đô thị do nguồn lực không bảo đảm hoặc chưa phù hợp quy hoạch; huyện cần nguồn lực đầu tư nhiều công trình đạt chuẩn nông thôn mới đồng bộ với tiêu chuẩn đô thị, kết nối nông thôn với các xã ven đô và đô thị; đa số các xã nằm trong khu vực dự kiến phát triển lên phường chưa đảm bảo tiêu chuẩn tỷ lệ đường phố chính điện chiếu sáng, mật độ đường cống thoát nước chính, tỷ lệ nước thải đô thị được xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật, đất cây xanh sử dụng công cộng... đã ảnh hưởng đến chất lượng môi trường sống; một số công trình được quy hoạch nhưng chưa bố trí được ngân sách đầu tư; một số công trình văn hóa chưa phát huy hết công năng sử dụng, chưa bảo đảm nguồn ngân sách trùng tu, tôn tạo phục dựng di tích, có di tích xây mới không thực hiện theo hướng phục dựng và trùng tu. Một số tiêu chí kết cấu hạ tầng chưa có hướng dẫn đầu tư kết nối tiêu chí giữa nông thôn với đô thị, có thể sau đầu tư đạt nông thôn mới phát triển thành phường thì không đáp ứng tiêu chí đô thị, nhất là hạ tầng giao thông và văn hóa.
Trong một thời gian khá dài từ khi thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đến nay huyện chưa có quy hoạch vùng hoặc quy hoạch chung được duyệt; phần lớn tập trung Quy hoạch nông thôn ở các xã giai đoạn 2011-2015, quy hoạch đô thị thị trấn Châu Ổ mở rộng và một số quy hoạch trên địa bàn Khu kinh tế do Ban Quản lý khu kinh tế Dung Quất thực hiện. Vì thế, về tổng quan chưa thực hiện tốt quy hoạch chung trên toàn huyện để định hướng phát triển; mặt khác thực hiện phân tán, chưa gắn kết giữa các ngành và giữa Ban Quản lý KKT Dung Quất với huyện, quy hoạch nông thôn chưa đồng bộ kết nối với các loại quy hoạch khác, chưa rõ phân khu chức năng phát triển về sản xuất nông nghiệp và dịch vụ khu vực nông thôn, chưa chú trọng đến quy hoạch khu Trung tâm xã làm đòn bẩy phát triển khu vực nông thôn, lập quy hoạch chậm, chưa kết nối tốt giữa các địa phương, giữa đô thị với nông thôn. Hiện nay chưa có quy định, quy chuẩn lồng ghép giữa quy hoạch nông thôn gắn với vùng ven đô thị và đô thị cũng là một khó khăn trong quá trình lập quy hoạch.
Ngành nông nghiệp phát triển quy mô nhỏ, liên kết sản xuất không ổn định, giá trị gia tăng trên đơn vị diện tích chưa cao, ứng dụng khoa học công nghệ và quy chuẩn sản xuất an toàn, hữu cơ không nhiều; phần lớn tư duy phương pháp sản xuất cũ. Yêu cầu đặt ra trong chiến lược phát triển nông nghiệp hiện nay là chuyển sang tư duy kinh tế nông nghiệp mà trọng tâm là lấy giá trị gia tăng làm mục tiêu chính, phát triển nông nghiệp có trách nhiệm, sinh thái, xanh và tuần hoàn, đa giá trị. Cùng với đó, quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa diễn ra nhanh ảnh hưởng đến khu vực nông thôn, dẫn đến sự thay đổi về mặt kinh tế, xã hội, văn hóa, lối sống nông thôn, kiến trúc nông thôn, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, môi trường sinh thái, trật tự xã hội; phạm vi, năng lực chính quyền đô thị khác chính quyền nông thôn, nhất là quản lý xây dựng, quy hoạch, kiến trúc đô thị, đất đai, tâm lý người dân,…
3. Định hướng xây dựng nông thôn mới gắn với phát triển đô thị
Phát triển huyện Bình Sơn lên đô thị là xu thế tất yếu và động lực quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững; hỗ trợ phát triển mũi nhọn ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, các loại hình dịch vụ tại Khu kinh tế Dung Quất, đầu tư các Cụm công nghiệp theo quy hoạch để tạo động lực mới tăng trưởng kinh tế thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng nông thôn mới, giải quyết các vấn đề xã hội.
Xây dựng nông thôn mới bền vững về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và môi trường gắn với đô thị hóa, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân nông thôn, giảm dần khoảng cách giữa đô thị - nông thôn là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn.
Xây dựng nông thôn mới bền vững gắn với quá trình đô thị hóa đòi hỏi đô thị hóa phải gắn bó chặt chẽ, hỗ trợ và phục vụ có hiệu quả cho xây dựng nông thôn mới; ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào sản xuất, quản lý để tăng năng suất, chất lượng, giá trị và nâng cao hiệu quản lý điều hành; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và đô thị theo hướng phát huy lợi thế khu Đông kết nối dẫn dắt khu Tây huyện phát triển; chú trọng mô hình cộng đồng quản lý và phát triển kinh tế tuần hoàn; bảo vệ môi trường, hệ sinh thái, thích ứng phòng chống thiên tai giảm thiểu tủi ro; giữ gìn phát huy giá trị lịch sử và văn hóa, xây dựng lối sống nhân văn và nghĩa tình.
Cân đối ngân sách, huy động nguồn lực đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội vùng nông thôn, vùng đệm đô thị và đô thị; đầu tư các công trình trọng điểm dẫn dắt phát triển, công trình dùng chung giữa đô thị và nông thôn với tiêu chuẩn đô thị để kết nối giữa nông thôn, vùng đệm và đô thị, các trục đô thị theo quy hoạch phát triển của tỉnh tại huyện.
4. Đề xuất một số nhiệm vụ, giải pháp xây dựng nông thôn mới gắn với phát triển đô thị Bình Sơn.
Về quan điểm “Tiếp tục thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới theo hướng gắn với đô thị hóa, bảo đảm thực chất, đi vào chiều sâu, hiệu quả, bền vững, lấy cư dân nông thôn làm chủ thể, đem lại sự chuyển biến tích cực rõ nét hơn về nếp sống tới từng thôn, bản, ấp, hộ gia đình và cuộc sống trực tiếp của mỗi người dân sinh sống ở nông thôn. Thực hiện xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu và xây dựng nông thôn mới cấp thôn[12]….,. Với huyện Bình Sơn, đề xuất một số nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm xây dựng nông thôn mới gắn với phát triển đô thị:
Một là: Nâng cao hiệu quả quản lý và thực hiện xây dựng nông thôn mới theo quy hoạch, liên kết vùng nhằm nâng cao đời sống kinh tế - xã hội nông thôn gắn với quá trình đô thị hoá. Đây là nội dung trọng yếu, nền tảng cho đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, hiện nay có nhiều loại quy hoạch cũ và mới đan xen, một số loại quy hoạch đang thực hiện trên địa bàn huyện[13], vì thế theo thẩm quyền của huyện cân nhắc thứ tự phê duyệt các loại quy hoạch; trường hợp thực hiện song song quy hoạch phải nâng cao công tác phối hợp thực hiện nhất quán của các cơ quan và đồng bộ giữa các loại quy hoạch, quy hoạch thấp phải cập nhật và tuân thủ quy hoạch cao hơn. Đối với quy hoạch nông thôn giai đoạn 2021-2025 và tầm nhìn đến năm 2030 của xã phải ưu tiên cập nhật quy hoạch tỉnh, quy hoạch chung Khu kinh tế Dung Quất và quy hoạch 1/2000 phân khu chức năng phát triển đô thị công nghiệp, quy hoạch chung của huyện; đối với quy hoạch chung huyện, quy hoạch xây dựng nông thôn các xã dự kiến lên phường và các xã ven thị trấn cần lập quy hoạch theo tiêu chuẩn đô thị để tránh điều chỉnh, lãng phí. Đồng thời khi lập quy hoạch chung xây dựng xã gắn với phát triển vùng sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và các loại hình dịch vụ; quy hoạch định hướng phát triển kinh tế - xã hội khu Đông dẫn dắt khu Tây huyện. Từng bước lập quy hoạch chi tiết xây dựng (sau quy hoạch chung xây dựng xã) nhằm quản lý hoạt động đầu tư, xây dựng, quản lý không gian, kiến trúc cảnh quan theo hướng đô thị, phát triển nông thôn hiện đại.
Song song với công tác lập quy hoạch, cần thông tin định hướng cho nhân dân lộ trình phát triển đô thị Bình Sơn; xác định những thuận lợi, khó khăn gắn với thời cơ, thách thức thay đổi đời sống khu vực nông thôn để người dân chủ động thích ứng tác động kinh tế và xã hội, góp ý quy hoạch xây dựng từ đầu sẽ thuận lợi hơn trong thực hiện phong trào xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh.
Hai là: Đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng theo hướng kết nối nông thôn với đô thị là khâu đột phá, chú trọng xây dựng công trình xanh, mỹ quan. Tập trung phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội cơ bản, đồng bộ kết nối giữa nông thôn với đô thị; xây dựng hạ tầng nông thôn mới không có nghĩa là công trình nào cũng đập bỏ xây mới mà giữ gìn kiến trúc lịch sử, văn hóa tốt đẹp, thiết kế xây dựng mới ngoài việc chú trọng đến chất lượng cần quan tâm hơn nữa đến kiến trúc mỹ quan, bố trí không gian xanh để đạt mục đích lưỡng dụng, trong đó có phục vụ cho hiện đại hóa và phát triển du lịch nông thôn. Kiến nghị tỉnh đầu tư hệ thống giao thông trong Khu kinh tế Dung Quất (Bắc – Nam), có tính đến kết nối các huyện trong và ngoài tỉnh, kết nối trục giao thông chính Khu kinh tế Dung Quất từ Quốc Lộ 1 kết nối đến các xã Khu Tây của huyện; đầu tư tuyến giao thông trục Bắc – Nam các xã khu Tây có kết nối các Cụm công nghiệp tại khu Tây; tuyến giao thông ven sông Trà Bồng tiếp giáp cửa biển; huyện có chính sách hỗ trợ mở rộng tuyến đường giao thông thôn/xóm. Ưu tiên bố trí ngân sách đầu tư tuyến điện đường trục chính Tỉnh lộ và đường huyện, hệ thống nước sạch, xử lý nước thải tập trung, hạ tầng giáo dục, trung tâm thương mại, hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp và cung ứng, chế biến nông sản; hạ tầng phục vụ du lịch nông thôn… để dẫn dắt hỗ trơ đắc lực cho phát triển khu vực nông thôn gắn với đô thị hóa.
Ba là: Đẩy mạnh chuyển đổi số hướng đến xây dựng ngành nông nghiệp, nông thôn mới thông minh. Chuyển đổi số ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn có vai trò rất quan trọng trong cơ cấu lại ngành nông nghiệp, góp phần giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng nông sản, giảm rủi ro thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu, kết nối sản xuất - tiêu thụ và nâng cao giá trị nông sản, lợi thế cạnh tranh...; có kế hoạch xây dựng chính quyền số, cộng đồng số khu vực nông thôn; hướng dẫn nông dân thay đổi tư duy sản xuất thông qua ứng dụng khoa học, công nghệ số vào sản xuất và quản lý, điều hành, công tác truyền thông quảng bá. Đây là xu hướng phát triển nông nghiệp, nông thôn tất yếu, vì vậy trong thời điểm này huyện cần khẩn trương xây dựng bản đồ số ngành nông nghiệp, nông thôn (tạo dữ liệu số điều kiện sản xuất (nông hóa thổ nhưỡng để phân loại vùng sản xuất tập trung thuộc các lĩnh vực ngành nông nghiệp), khí hậu, loại cây trồng, vật nuôi phù hợp, tiêu chuẩn sản xuất, giống,…), mã vùng nuôi trồng, truy xuất nguồn gốc nông sản, cơ sở đóng gói, sản phẩm Ocop, thương mại điện tử,…) và xem xét thực hiện thí điểm mô hình thôn/xã nông thôn mới thông minh.
Bốn là: Từng bước đổi mới sản xuất nông nghiệp và phát triển các hình thức sản xuất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm nâng cao giá trị gia tăng. Tiếp tục thực hiện kế hoạch tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng phát triển kinh tế nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, nông nghiệp có trách nhiệm nhằm phát triển bền vững, hướng đến giá trị gia tăng là mục tiêu chính. Trong đó xác định người sản xuất là cội nguồn, trung tâm và quyết định đến việc đổi mới phát triển nông nghiệp bền vững. Vì vậy cần thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp người sản xuất, muốn thay đổi tư duy phải tri thức hóa người sản xuất, muốn trí thức được người sản xuất phải hướng dẫn đưa khoa học kỹ thuật công nghệ mới vào sản xuất, muốn đưa khoa học công nghệ vào sản xuất thì kinh phí không phải là yếu tố quyết định mà đó là con người (nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật, nhà quản lý) và phương pháp thực hiện; mặt khác xây dựng vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, áp dụng quy trình sản xuất an toàn, hữu cơ gắn với sơ chế, chế biến, tiêu thụ đối với sản phẩm chủ lực của địa phương. Làm được điều này không chỉ nâng cao giá trị kinh tế nông nghiệp mà còn thay đổi hiệu quả các vấn đề xã hội khác.
Tập trung phát triển loại hình kinh tế du lịch nông thôn, ngành nông nghiệp và các địa phương cần xác định vấn đề sản xuất nông nghiệp hiện nay không đơn thuần là tạo ra sản phẩm thuần túy về sản lượng, năng xuất, chất lượng mà sản xuất nông nghiệp phải tạo ra đa giá trị, đa mục tiêu nếu biết khai thác kết nối với các ngành dịch vụ khác phát triển (ví dụ như sản xuất hành tím Bình Hải, nuôi tôm – cua – cá tại xã Bình Dương, các sản phẩm gốm Mỹ Thiện, bảo vệ rừng ngập mặn Bàu Cá Cái,… không chỉ hướng đến sản lượng năng suất sản phẩm hữu hình mà tạo ra sản phẩm vô hình như quyền sở hữu trí tuệ, gìn giữ giá trị văn hóa, ngành nghề truyền thống, kết nối thực hành nông nghiệp phát triển du lịch nông thôn tạo giá trị gia tăng). Vì thế mỗi địa phương tiếp tục phát huy lợi thế sản xuất nông nghiệp, tài nguyên thiên nhiên, mặt nước, địa hình, địa chất, hệ sinh thái, tài nguyên văn hóa, lịch sử để phát triển các điểm du lịch nông thôn và hình thành sản phẩm Ocop để nâng cao giá trị, đa dạng hóa loại hình kinh tế để khu vực nông thôn chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Trong huyện nhiều địa phương có dư địa phát triển du lịch nông thôn lớn như: Bình Thuận, Bình Hải, Bình Châu, Bình Phước, Bình Tân Phú, Bình Trị, Bình Minh, thị trấn Châu Ổ, Bình An, Bình Dương, Bình Thạnh,…Để đạt được mục tiêu này, cần định hướng (xây dựng Kế hoạch, đề án phát triển), đầu tư, quảng bá giới thiệu các điểm du lịch nông thôn, tạo ra sản phẩm tham quan, học tập, trải nghiệm gắn với quản lý và kết nối với huyện Lý Sơn, Công ty lữ hành phát triển du lịch nông thôn.
Tiếp tục định hướng khuyến khích phát triển kinh tế trang trại, đổi mới nâng cao hiệu quả hoạt động kinh thể tập thể, trọng tâm là tạo điều kiện cho các Hợp tác xã có tư liệu sản xuất, đa dạng hóa loại hình dịch vụ kinh doanh; hình thành câu lạc bộ tiến đến đến thành lập Tổ hợp tác hoặc Hợp tác xã để sản xuất, chế biến, phát triển dịch vụ nông nghiệp, liên kết với các doanh nghiệp tiêu thụ nông sản theo chuỗi giá trị; hỗ trợ hướng dẫn các chủ thể, nông dân tiếp cận truyền thông, quảng bá xúc tiến thương mại đưa hàng nông sản/sản phẩm nông nghiệp/sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu lên sàn thương mại điện tử. Đầu tư, kêu gọi đầu tư hình thành cơ sở thu mua, kết nối, cung ứng nông sản, nhà máy chế biến, thương mại và dịch vụ gắn với xây dựng vùng nguyên liệu tập trung để nâng cao giá trị gia tăng, thúc đẩy hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân khu vực nông thôn.
Năm là: Tranh thủ nguồn lực của tỉnh, chủ động nguồn ngân sách huyện, có cơ chế khuyến khích phát triển nông nghiệp, hỗ trợ nông dân khởi nghiệp, nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể, phát huy chất lượng nguồn nhân lực. Đây là nhiệm vụ quan trọng để xây dựng huyện nông thôn mới gắn với phát triển đô thị Bình Sơn, tỉnh cần phân cấp quản lý nguồn thu lớn hơn cho huyện, nhất là nguồn thu từ tiền sử dụng đất và một số nhà máy tại khu kinh tế Dung Quất do tỉnh quản lý hoặc hỗ trợ kinh phí đầu tư hoàn thiện kết cấu hạ tầng nông thôn, đạt tiêu chí đô thị. Bên cạnh đó, huyện chủ động khai thác nguồn thu, nhất là các loại hình dịch vụ, từ quỹ đất theo hình thức đầu tư công, bố trí ngân sách đầu tư các công trình trọng điểm, kết nối giữa nông thôn với đô thị, khu vực ven sông. Xây dựng phong trào phát triển sản xuất gắn với hỗ trợ ngân sách phát triển nông nghiệp, hỗ trợ cho hoạt động nông dân khởi nghiệp có khát khao thay đổi cuộc sống tốt hơn, cho Hợp tác xã công nghệ cao, cho các chủ thể cơ sở chế biến, phát triển ngành nghề nông thôn.
Ngoài ra cần phát huy nguồn nhân lực phát triển nông nghiệp và nông thôn, đô thị theo hướng tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng cập nhật kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ quản lý; liên kết với các cơ sở khọc, tiếp nhận kỹ thuật công nghệ mới để ứng dụng trong phát triển ngành nông nghiệp tại huyện nhằm đáp ứng yêu cầu thực hiện chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2050.
Sáu là: Tiếp tục khẳng định và phát huy vai trò, đổi mới nâng cao năng lực của các chủ thể trong xây dựng nông thôn mới. Tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của các chủ thể trong xây dựng nông thôn mới, trong đó Nhà nước phải giữ vai trò “người cầm lái, người kiến tạo” thông qua chủ trương, xác định đúng mục tiêu và phương pháp, tăng dần về mức độ và quy mô tác động đến việc phát huy vai trò các chủ thể khác trong phát triển nông thôn bền vững. Vai trò của người dân là vấn đề có tính nền tảng và bao trùm trong xây dựng nông thôn mới ngày càng quan trọng mang tính chất quyết định hơn, phát huy sức dân không chỉ từ chủ thể nhận biết chủ trương chính sách của nhà nước, đồng thời cũng là chủ thể thực hiện hoạt động xây dựng nông thôn mới thông qua tham gia phát triển kinh tế, tổ chức lại sản xuất, góp công, góp sức, góp tiền, góp đất xây dựng hạ tầng và chủ thể tham gia giám sát, phản biện xã hội thông qua các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể nhân dân và xây dựng các tổ tự quản cộng đồng cho đến chủ thể trực tiếp hưởng thụ thành quả xây dựng nông thôn mới. Tiếp tục phối hợp phát huy vai trò phối hợp của UBMTTQVN và tổ chức chính trị - xã hội các cấp trong huyện thực hiện phong trào toàn dân chung sức xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Nâng cao vai trò cộng đồng trong phát triển nông thôn, góp phần bảo vệ hệ sinh thái, nguồn lợi thủy sản, giá trị văn hóa, thay đổi tư duy sản xuất tạo sinh kế…
Bảy là: Giữ gìn và phát huy giá trị lịch sử, phẩm chất, văn hóa truyền thống tốt đẹp người Bình Sơn, tạo hào khí xây dựng phát triển huyện Bình Sơn trong thời gian đến. Với khát vọng “xây dựng huyện Bình Sơn nghĩa tình, văn minh; trở thành trung tâm kinh tế động lực của tỉnh Quảng Ngãi”, trong đó xây dựng Bình Sơn đạt chuẩn huyện nông thôn gắn với đô thị hóa là nội dung rất quan trọng, có ý nghĩa sâu sắc trong thời điểm huyện đang phấn đấu quyết tâm thực hiện hoàn thành mục tiêu kép để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Để xây dựng nông thôn mới bền vững, phát triển lên đô thị Bình Sơn thành hiện thực, xây dựng con người Bình Sơn nghĩa tình và văn minh, trở thành trung tâm kinh tế động lực của tỉnh Quảng Ngãi, chúng ta cần giữ gìn và phát huy giá trị lịch sử, phẩm chất, văn hóa truyền thống tốt đẹp con người Bình Sơn trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc[14], tạo hào khí khát vọng phát triển với quyết tâm chính trị cao, đoàn kết, đồng lòng, ý chí vươn lên và có kế hoạch xây dựng phát triển huyện Bình Sơn trong thời gian đến, trước hết là hoàn thành mục tiêu xây dựng huyện đạt chuẩn nông thôn mới và phát triển Bình Sơn trở thành thị xã trực thuộc tỉnh theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi, huyện Bình Sơn nhiệm kỳ 2020-2025.
Với mong nuốn góp phần cho Hội thảo thành công, hướng đến phát triển Bình Sơn trong thời gian đến, xin đề xuất một số định hướng và nhiệm vụ, giải pháp nêu trên để Hội thảo góp ý, hoàn thiện./.
(Tài liệu Hội thảo xây dựng huyện Bình Sơn giàu đẹp–văn minh-nghĩa tình)
Tài liệu tham khảo:
1. Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII – Chiến lược phát triển KTXH 10 năm 2021-2030;
2. Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 16/6/2022 của BCHTW Đảng khóa XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045;
3. Quyết định 150/TTg của Thủ tướng chính phủ về chiến lược phát triển nông nghiệp phê duyệt chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bề vững giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2050;
4. Quyết định của Thủ tướng Chính phủ: số 318/QĐ-TTg ngày 08/3/2022 về Ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới và xã nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2021-2025; số 319/QĐ-TTg ngày 08/3/2022 về việc quy định xã nông thôn mới kiểu mẫu giai đoạn 2021-2025; số 320/QĐ-TTg ngày 08/3/20222 về Ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về huyện nông thôn mới, quy định thị xã, thành phố trực thuộc cấp tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới và Bộ tiêu chí quốc gia về huyện nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2021-2025;
5. Quyết định số 168/TTg ngày ngày 28/02/2023 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Dung Quất đến năm 2045; Chỉ thị 04/CT-TTg ngày 07/02/2023 của Thủ tướng chinh phủ về định hướng quy hoạch phát triển kiến trúc nông thôn Việt Nam, tạo bản sắc và giữ gìn kiến trúc truyền thống…
6. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi lần thứ XX;
7. Quyết định số 147/QĐ-UBND ngày 18/02/2022 của UBND tỉnh về việc phê duyệt Kế hoạch cơ cấu lại ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Ngãi đến năm 2025; Quyết định số 712/QĐ-UBND ngày 04/7/2022 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi về việc ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Ngãi, giai đoạn 2021-2025.
8. Niên giám thống kê tỉnh Quảng Ngãi năm 2022;
9. Dư địa chí Bình Sơn; các văn kiện đại hội Đảng bộ huyện Bình Sơn khóa XXV, XXVI, XXVII; Kế hoạch số 20-KH/HU ngày 04/02/2021 về thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giai đoạn 2021-2025; Đề án 32-ĐA/HU của Huyện ủy về phát triển đô thị Bình Sơn và các Quyết định, báo cáo của UBND huyện về phát triển kinh tế - xã hội, Các Nghị quyết chuyên đề, chương trình hành động của Huyện ủy về phát triển nông n ghiệp, nông dân và nông thôn và phát triển kinh tế tập thể…
[1] Theo Quyết định số 168/TTg ngày 28/02/2023 của Thủ tướng Chính phủ xác định giai đoạn 2026-2035 đô thị Bình Sơn cơ bản đạt tiêu chí đô thị loại III, giai đoạn 2036-2045 thành lập Thành phố Bình Sơn.
[2] Theo niên giám thống kê năm 2022 tỉnh Quảng Ngãi: Huyện Bình Sơn có diện tích tự nhiên 466,85km2, trong đó diện tích đất xây dựng đô thị 2.830,7 ha, chiếm 6,06% tổng diện tích tự nhiên; với 21 xã và 01 thị trấn Châu Ổ; dân số toàn huyện có 182.856 người, trong dó dân số sống tại khu vực nông thôn 168.902 người, chiếm 92% dân số toàn huyện, mật độ dân số trung bình 391,7 người/km2
[3] Huyện ủy ban hành Chương trình hành động số 15-CTr/HU ngày 14/12/2011 về phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011 – 2015 và định hướng đến năm 2020; HĐND huyện ban hành Nghị quyết số 04/2012/NQ-HĐND ngày 13/7/2012; UBND huyện ban hành Quyết định số 1513/QĐ-UBND ngày 05/9/2012 phê duyệt Đề án phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới.
[4] Quy hoach nông thôn thôn mới giai đoạn 2011-2015, tầm nhìn đến năm 2020; giai đoạn 2021-2025, tầm nhìn đến năm 2030.
[5] Trong giai đoạn 2013-2022 huyện đã thực hiện đồn điền đổi thửa 1.580ha
[6] Dến nay toàn huyện có 12 sản phẩm OCOP 03 sao, gồm: Nén Bình Phú, Tinh Bột nghệ Bình Châu, Chả cá Nguyễn Thị Lý, Hành tím Bình Hải, Nước mắm Mười quý, Chanh thơm Bình Thanh, Gốm Mỹ Thiện, Mực tẩm bè Hùng Loan, Bột ngũ cốc Hương Nguyên, Cốm tảo xoắn, Chả lụa Tân Lập, Ớt Bình Dương.
[7] Trong giai đoạn 2010-2022, giá trị sản xuất ngành nông nghiệp tăng 2.140 tỷ đồng;
[8] Tỷ lệ sử dụng nước sạch trên địa bàn huyện đạt 78,21%, trong đó sử dụng nước từ công trình tập trung chiếm 33,39%; tỷ lệ hộ sử dụng nước hợp vệ sinh đạt trên 98,98%.
[9] Thu nhập bình quân đầu người/năm tăng nhanh (từ mức 35,7 triệu đồng năm 2015 lên khoảng 50,1 triệu đồng/người năm 2020, tăng 1,4 lần; dự kiến đến cuối năm 2023 thu nhập khoảng 55,7 triệu đồng/người, tăng khoảng 1,58% so với năm 2015). Tỷ lệ hộ nghèo ở nông thôn giảm bình quân từ 8,82% năm 2014 xuống còn 4,73% năm 2022, dự kiến đến cuối năm 2023 tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm còn 3,51%.
[10] Hạ tầng giao thông nông thôn được xây dựng mới và nâng cấp, trên 94,28 km đường huyện quản lý được đầu tư, sửa chữa, nâng tỷ lệ đường giao thông huyện quản lý được cứng hóa lên 86,9%; đường giao thông từ trụ sở xã đến UBND huyện, đường trục thôn, đường ngõ xóm và đường nội đồng được nhựa, cứng hóa 1033.28 km, chiếm tỷ lệ 68,87%, giúp cho việc đi lại, giao thương của người dân được thuận lợi, tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội cho các địa phương. Hạ tầng thủy lợi ngày càng hoàn thiện, nhất là trong những năm 2020-2023 đầu tư nâng cấp 18 hồ đập và hơn 1500m kè biển, kè sông tại xã Bình Hải, Bình Dương với kinh phí khoảng 300 tỷ đồng; cả huyện có hàng trăm công trình thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng do huyện, xã quản lý đã được xây mới, sửa chữa và nâng cấp, trên 80% diện tích đất sản xuất được tưới tiêu chủ động, góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị sản xuất và thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp ở các địa phương. Hạ tầng trường lớp học được quan tâm đầu tư, từng bước hoàn thiện, trang thiết bị dạy học được tăng cường đầu tư; xây dựng trường chuẩn quốc gia được tập trung triển khai, đến nay có 09/22 trường mầm non (đạt 40,9%), có 20/22 trường tiểu học (đạt 90,9%), có 21/23 trường THCS (đạt 91,3%) đạt chuẩn quốc gia. Hạ tầng văn hóa đầu tư xây dựng được 16 Nhà văn hóa xã, 91 nhà văn hóa thôn, 21 Trung tâm Văn hóa thể thao xã và 8 Trung tâm văn hóa thể thao thôn với tổng kinh phí 151,54 tỷ đồng, các thiết chế văn hóa được đầu tư đã thực hiện tốt việc tuyên truyền cổ động, thường xuyên tổ chức các hội diễn văn hóa văn nghệ, các giải đấu thể thao như bóng đá, bóng chuyền, cầu lông nhân dịp các ngày lễ lớn của đất nước, thu hút đông đảo người dân địa phương tham gia. Hạ tầng thương mại nông thôn được đầu tư xây dựng 10 Khu dịch vụ, thương mại tại 10 xã, với kinh phí trên 39,897 tỷ đồng….
[11] Kết quả đánh giá các tiêu chuẩn của tiêu chí đô thị Bình Sơn đến nay đạt 55/63 tiêu chuẩn đáp ứng tiêu chí đô thị loại IV, trong đó rất nhiều tiêu chuẩn đạt trên mức tối đa, với tổng số điểm là 78,75 điểm; hiện còn 08 tiêu chuẩn còn thiếu, yếu dưới mức tối thiểu; tiêu chí số 5 đạt mức 44,51 điểm, thiếu 0,49 điểm sẽ đảm bảo điều kiện đề xuất lập đề án phân loại đô thị loại IV.
[12] Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII – Chiến lược phát triển KTXH 10 năm 2021-2030.
[13] Ban Quản lý KKT Dung Quất đang thực hiện lập quy hoạch các phân khu chức năng để cụ thể hóa Quy hoạch chung KKT Dung Quất theo Quyết định 168/TTg; huyện Bình Sơn đang lập Quy hoạch chung huyện phải theo hướng đô thị loại III, Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 trung tâm đô thị thị trấn Châu Ổ và vùng phụ cận, phân khu chức năng chung huyện Bình Sơn…; đa số các các xã còn thực hiện quy hoạch chung giai đoạn 2011-2015 và định hướng đến năm 2020; phần lớn quy hoạch chung cấp xã giai đoạn 2021-2025 và định hướng đến năm 20230 chưa được huyện phê duyệt.
[14] Theo địa chí Bình Sơn: Lịch sử, văn hóa truyền thống người Bình Sơn đó là truyền thống yêu nước, truyền thống hiếu học và lao động cần cù, vượt qua nhiều thử thách khắc nghiệt, sáng tạo được thể hiện đậm nét (tr 121)…
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét