MỘT BÀI VIẾT THẬT ẤN TƯỢNG
Tôi và một số giảng viên Trường Đại học Thăng Long được mời tham gia Hội thảo học thuật quốc tế về nghiên cứu Hán học được tổ chức vào ngày 26/10 tại Viện Nghiên cứu Hán học ứng dụng, thuộc Học viện Nhân Văn - Khoa học, Trường Đại tôi kỹ thuật Vân Lâm. Ngoài bài phát biểu của tôi và Nguyễn Thị Trung Thu (Trường Đại học Thăng Long), tôi còn được mời phản biện bài phát biểu của tác giả Vương Thế Hào王世豪 (Đại học Kỹ thuật Vân Lâm) về đề tài: "Phân tích quan niệm huấn hỗ qua thiên "âm tự" trong Vân Đài loại ngữ của Lê Quý Đôn (1726-178)" (越南黎貴惇《芸臺類語》「音字」篇之訓詁觀念析論).
Xưa nay tôi mới chỉ "mon men" nghiên cứu Lê Quý Đôn qua Tứ thư ước giải Luận ngữ và một số tác phẩm do ông biên soạn và cũng mới "chập chững" bước vào một lĩnh vực rất khó đó là nghiên cứu huấn hỗ học ở Việt Nam. Tháng 12 năm 2023, tôi tham gia Hội thảo "Nghiên cứu văn hóa Đông Á và văn tự huấn hỗ"東亞文化與文字訓詁研討會 với bài viết: "Khảo sát sự ảnh hưởng của huấn hỗ học Trung Quốc tới bản in Việt âm thi tập" 以中國訓詁手法考察《越音詩集》版本問題, đươc tổ chức vào tháng 12 năm 2023 tại Trường Đại học Quốc lập Trung ương Đài Loan nên cũng rất tò mò xem cụ tổ Lê Quý Đôn nhà mình bàn về huấn hỗ như thế nào bèn nhận lời, mặc dù không chắc mình có thể hiểu được các vấn đề mà tác giả bài viết đưa ra hay không?
Trước khi đọc bài của tác giả Vương Thế Hào, tôi đã phải chuẩn bị chụp nguyên gốc bản chữ Hán mục "âm tự" trong Vân đài loại ngữ, ký hiệu A.141, hiện nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, đồng thời tìm bản dịch mục "Âm tự" trong sách Vân Đài loại ngữ do cụ Trần Văn Giáp dịch, Nxb. Văn hóa thông tin ấn hành năm 2006 và các bài viết về mục này của các nhà nghiên cứu trong nước. Thú thực, đọc xong tôi nghĩ ở Việt Nam chắc khó có ai vượt qua được bài viết này của Vương Thế Hào.
Ngoài phần trình bày vài nét về cuộc đời, sự nghiệp trước tác của Lê Quý Đôn và nội dung của tác phẩm Vân Đài loại ngữ, ông còn điểm lại tình hình nghiên cứu Lê Quý Đôn của các học giả đi trước. Ông đã thống kê được 301 tác phẩm được Lê Quý Đơn trích dẫn từ sách vở tư liệu Trung Quốc (kể cả cấm thư của triều Thanh), từ đó chứng minh Lê Quý Đôn thực sự xuất sắc trong việc thu thập và đánh giá tư liệu. Tác giả Vương Thế Hào còn cho biết Lê Quý Đôn đã biết cách dung hợp kiến thức phương tây và tư liệu văn hiến Trung Quốc, dẫn dụng rất nhiều sách địa lý khu vực phía đông của Trung Quốc như Quảng Đông thông chí, Quảng Tây thông chí để làm sáng tỏ quan hệ giao thông đường thủy với các khu vực, đóng góp cho việc nghiên cứu lịch sử giao thông qua lại giữa hai nước Trung-Việt trong lịch sử.
Ở phần nghiên cứu thiên "Âm tự", tác giả bài viết đã thống kê từ 109 điều (bản dịch của Trần Văn Giáp thống kê là 111 điều) và chia thành 4 chủ đề lớn: đó là: "Từ nghĩa huấn hỗ" 詞義訓詁, "Tục ngữ từ vựng" 俗語詞彙, "Văn tự tích tả" 文字析寫, "Âm vận thanh luật音韻聲律, trong 4 mục lớn ông còn chia thành 10 chủ đề nhỏ như là: "Từ nghĩa huấn giải"詞義訓解, "Ngữ ngôn tính chất" 語言性質, "Tục ngữ từ nghĩa"俗語詞義, Tục ngạn tố nguyên" 俗諺溯源, "Phương ngữ thích nghĩa"方語譯義, "Văn tự tích hình" 文字析形, "Thư pháp dụng bút" 書法用筆, "Thư bản sao ấn"書版抄印, "Âm vận loại tích"音韻類析, "Âm thanh nhạc luật"音聲樂律, trong đó riêng hai mục "Từ nghĩa huấn giải" và "Tục ngữ từ vựng" thuộc 1 trong 4 chủ đề lớn là "Từ nghĩa huấn hỗ" đã có 47 điều, chiếm gần một nửa số điều mà Lê Quý Đôn đã đưa ra trong mục "Âm tự".
Từ đó tác giả đi sâu phân tích quan niệm huấn hỗ học của thiên Âm tự, chứng minh Lê Quý Đôn là người chịu ảnh hưởng từ nhận thức về âm luật và quan niệm về huấn hỗ học từ các khảo cứu học bút ký của rất nhiều học giả nhà Tống. Đồng thời cho thấy Lê Quý Đôn là người chịu ảnh hưởng sâu sắc quan niệm lý khí luận thời Tống và học thuyết của Chu Hy đúng như các nhà nghiên cứu đi trước đã đề cập.
So với một số bài viết của các tác giả đi trước, bài viết của Vương Thế Hào có nhiều kiến giải mới, các kết luận đều cụ thể mang tính học thuật và giá trị cao. Nhờ có phương pháp nghiên cứu thỏa đáng, cách tư duy nghiêm cẩn thể hiện là người có năng lực nghiên cứu, bài viết của Vương Thế Hào thực sự đã đóng góp rất lớn cho việc nghiên cứu về Lê Quý Đôn nói riêng và nghiên cứu Huấn hỗ học ở Việt Nam và khu vực nói chung. Tuy nhiên, nếu có thể trích dẫn hoặc đưa vào tài liệu tham khảo một số bài viết của các tác giả Việt Nam nghiên cứu trực tiếp hoặc gián tiếp về vấn đề này, chắc chắn bài viết sẽ phong phú hơn.
Từ bài viết của Vương Thế Hào chúng tôi cho rằng cần tăng cường sự hợp tác, giao lưu trao đổi học thuật "thực chất" giữa các Viện nghiên cứu, các Trường Đại học của Việt Nam với các nước trong khu vực - một hướng nghiên cứu không thể thiếu đối với các nhà nghiên cứu Việt Nam và khu vực hiện nay.
30-10-2024
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét