Tình ca tiếng nước ta (TS. Nguyễn Thị Tịnh Thy)

“Tình ca tiếng nước ta” là bài ca về tình yêu tiếng Việt của tác giả Dương Thành Truyền.

Vì yêu, mới có thể gom nhặt lời ăn tiếng nói khắp nơi khắp chốn để viết thành cuốn sách dày hơn 400 trang như thế. Vì yêu, mới có thể nhận ra sự duyên dáng, tinh tế, mới mẻ cũng như chất hài hước, tinh nghịch, đáo để của tiếng Việt.

Chơi chữ, nói lái, đố chữ, giỡn chữ, “vọc chữ”* trong văn chương thi phú của ông cha cho đến cách nói năng của người Việt ở “thời đại số”, “thời mắc dịch” với muôn vàn sắc thái ngữ nghĩa khác nhau lần lượt được tác giả trình bày qua một ngòi bút tung tẩy, giàu chất hoạt kê và ngập tràn cảm hứng. “Từ báo đến sách, từ phát thanh đến truyền hình, từ văn bản hành chính đến thông điệp quảng cáo, từ tiếng nói sân khấu đến ca từ trong ca khúc, từ phát biểu nghị trường đến bình luận thể thao, từ lời ăn tiếng nói hàng ngày đến những cuộc đấu khẩu bên bàn nhậu, sân tập, chiếu bạc, ván cờ… đâu đâu cũng cho ta cơ hội nhận ra vẻ đẹp, sự đặc sắc và sức mạnh diễn đạt của tiếng Việt, của văn hoá Việt”.

Rất nhiều hiện tượng ngôn ngữ trong cuốn sách là sinh ngữ - sống động, cập nhật, thời thượng và dĩ nhiên là chưa kịp xuất hiện trong các bộ từ điển tiếng Việt.

Ngôn ngữ không đơn thuần là công cụ giao tiếp, đằng sau mỗi sự sinh sôi hay tàn lụi của một từ ngữ đều là dấu ấn của văn hoá và lịch sử dân tộc; đều ẩn chứa những câu chuyện rất dài, rất thú vị về nét ăn nết ở của người dân và những biến động về kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước. Vì thế, bằng việc cần mẫn sưu tầm, ghi chép ngôn ngữ, tác giả Dương Thành Truyền đã làm công việc của một người viết sử - lịch sử của đời sống, của sinh hoạt.

TÌNH CA TIẾNG NƯỚC TA không chỉ là kho tư liệu quý giá về ngôn ngữ học, mà còn là cuốn sách thể hiện sự sáng tạo, tính cách hài hước, lạc quan của người Việt thông qua việc sử dụng và làm giàu tiếng mẹ đẻ của mình.

Đọc sách, bị cuốn hút bởi cách kể chuyện đầy hóm hỉnh của tác giả, thấy ngạc nhiên và kính nể trí tuệ dân gian. Và, quan trọng nhất là thấy yêu hơn tiếng Việt của mình – thứ tiếng “như bùn và như lụa”, “óng tre ngà và mềm mại như tơ”*.

____

“Tình ca tiếng nước ta”, Dương Thành Truyền, Nxb. Trẻ, 2024.

* Thơ của Bùi Giáng

** Thơ của Lưu Quang Vũ