Trong ngày lễ Father’s Day, không ít người gửi tin nhắn, thiệp điện tử chúc mừng tôi vì cũng được gọi là “cha”. Nhưng nói thật, tôi không phải là “cha” của ai cả, ngoài mấy đứa con đỡ đầu. Tôi cũng chưa bao giờ xưng “cha” với ai, kể cả mấy đứa con tinh thần, chỉ xưng là bác Hai hay chú Hai.
Cách xưng hô “cha-con” của người Công giáo hiện nay với các linh mục dễ làm cho không ít người hiểu lầm, ngỡ ngàng, khó hiểu, hay bối rối. Khá nhiều người gọi tôi là ông, anh, chú, bác, nhưng khi biết tôi là linh mục, thì họ xin lỗi rối rít và đổi cách xưng hô.
Phải nói ngay là cách xưng hô này cũng gặp nhiều chỉ trích trong giới nhà đạo và đặc biệt là các anh em Tin Lành. Họ gọi người lãnh đạo tinh thần của họ là mục sư (pastor) xưng tôi, chứ không có cha con gì hết. Và khi họ gọi tôi là linh mục xưng tôi, thì tôi thấy cũng bình thường.
Cách xưng hô “cha - con” trong Công giáo cũng chỉ mới phổ biến chừng hơn 100 năm nay vì dịch từ chữ Père của tiếng Pháp sang tiếng Việt.
Hồi xưa bổn đạo Việt Nam xưng hô với các linh mục ra sao?
Trong thời kỳ đầu của đạo Công giáo ở Việt Nam, người ta gọi các linh mục thừa sai là “Hoa lang đạo trưởng” hay “Tây dương đạo trưởng”. Trong giao tiếp thì xưng hô là “thầy và tôi,” như ta thấy trong các thư thầy giảng Văn Tín hay Bento Thiện gửi thừa sai Marini.
Đến khi một số thầy giảng (giáo lý viên) người Việt được truyền chức linh mục từ năm 1668 trở đi thì các linh mục người Việt có danh xưng là “thầy cả” có nghĩa là thầy đứng đầu của các thầy giảng. Trong xưng hô thì cũng là “thầy và tôi.”
Các giám mục thì lúc đầu gọi là Vít-vồ phiên âm từ chữ Obispo của tiếng Bồ. Trong xưng hô thì là “đức thầy” và tôi.
Cách xưng hô “thầy và tôi” này cũng còn thấy trong các thư từ trao đổi giữa các thừa sai và các bổn đạo ở thế kỷ 18 và trong các tác phẩm của linh mục Philipphe Bỉnh ở đầu thế kỷ 19.
Dần dà sang thời Pháp thuộc thì người ta phân biệt giữa các “Cố” (linh mục thừa sai) và các “Cụ” (linh mục bản xứ). Linh mục Trần Lục được gọi là Cụ Sáu, xưng hô là “cụ” và tôi/con tùy theo tuổi tác. Ở miền Nam gọi chung các linh mục là ông Cố, và xưng tui, không phân biệt là Cố Tây hay Cố Ta.
Cách gọi linh mục là “cha” chỉ phố biến ở thế kỷ 20, sau công đồng Đông Dương 1924. Lúc đầu cũng chỉ là gọi cha xưng tôi, kể cả khi đọc Kinh Lạy Cha. Sau công đồng Vatican 2 thì Kinh Lạy Cha đổi “tôi” thành “con”.
Xưng “cha - con” có cần thiết không?
Vấn đề này thuộc về hai lãnh vực: ngôn ngữ và tình cảm.
Trong tiếng Việt có ít đại danh từ nhân xưng trung tính như “I - you”, “wo - ni” như tiếng Anh, tiếng Trung. Thay vào đó, ta hay dùng đại danh từ nhân xưng chỉ quan hệ. Cho nên dịch chữ “I” hay “you” sang tiếng Việt phải tùy ngữ cảnh. Trong thánh lễ linh mục chào giáo dân là: Chúa ở cùng “[ông bà] anh chị em” vì không có một chữ “you” nào diễn tả đủ.
Trong gia đình tôi thì vẫn gọi theo thứ tự quan hệ gia tộc. Không ai xưng hô với tôi là “cha & con” hết. Họ gọi tôi là cha và xưng là em, anh, chị, cô, chú, bác … Trong ngữ cảnh này “cha” có nghĩa là cha đạo, chứ không phải là quan hệ gia đình.
Như vậy trong cách xưng hô thì có thể gọi linh mục xưng tôi, gọi cha xưng tôi/con hoặc xưng tên, gọi thầy xưng tôi/em/con, gọi ông Cố xưng tui/con đều ổn cả. Tùy theo mức độ thân sơ.
Vậy các bạn, kể cả các bạn Công giáo, có thể xưng hô với tôi theo cách mà các bạn cảm thấy thoải mái nhất. Gọi giáo sư/thầy xưng tôi cũng ổn (vì tôi là thầy giáo mà cũng là thầy tu). Ngay cả nếu bạn gọi bác/chú xưng cháu/con, gọi anh xưng em cũng OK luôn. Không nhất định lúc nào cũng phải là “cha - con”. (Các bạn cứ xem các comments trên trang FB của tôi thì biết).
Đối với tôi cách xưng hô cũng chỉ là phương tiện giao tiếp. Ở trường của tôi, các sinh viên của trường gọi tôi bằng nhiều danh xưng: Prof. Tran, Dr. Tran, Fr. Tran, Fr. Anh, thậm chí gọi là Anh, tôi cũng chẳng phiền hà gì.
Thật lòng mà nói, tôi cũng chỉ là một con người trên hành trình tâm linh với các bạn. Cái áo không làm nên thầy tu. Cho nên nếu bạn thực sự coi tôi như là một người cha tinh thần, cha linh hướng, thì gọi tôi bằng cha xưng con thì được, còn ngoài ra không cần miễn cưỡng. Có thể gọi tôi là giáo sư hoặc linh mục tùy thích.
Nguồn: facebook tác giả
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét