Gốm lưu lạc mang điệu thức trầm nâu, lặn vào đất đai mà bừng thức lửa. Đất hồn hậu thô tháp, lửa cháy khát nồng men, hòa quyện trong 36 bài thơ để lại cho người đọc ấn tượng về một loại gốm nung già. Già trong những ngẫm suy với độ sâu rộng của cảm xúc và tư duy thơ, trong những trải nghiệm của hồn thơ ngoài ba mươi tuổi mà như đã đi hết một cuộc người, trong những câu chữ được chắt lọc đủ tinh tế mà vẫn giữ được sắc màu tự nhiên của đời sống.
Tác giả dụng tâm sắp đặt tập thơ thành ba phần: Theo dấu thời gian, Đường biên ngẫm ngợi và Điều không định nghĩa, hẳn không ngẫu nhiên khi mỗi phần vừa chẵn 12 bài, như thể 12 con giáp, vừa chẵn 3 vòng xoay nung ngọn lửa nhân quần. Theo chân chàng thi sĩ chuếnh choáng cơn say, người đọc được dẫn dắt qua những vùng miền lưu dấu tích lịch sử - văn hóa, những đắng đót thế sự, dần đi vào cõi riêng tây.
Tất cả được gắn kết, hòa quyện bởi men – trong ý nghĩa song sinh: men gốm nung chảy bởi lòng yêu thương chân thật như đất, men say hết mình như trạng thái thường trực của hồn thơ. Người thơ nặng lòng với cái đẹp quá vãng, mất dấu, tha hương, với phận người nổi nênh, những câu hỏi cuộn xoáy muốn bóc đến tột cùng để tìm ra bản chất tồn tại, thảng thốt trong cuộc đối thoại tha nhân - tự ngã. Gốm lưu lạc từ đó cũng trở thành biểu tượng kép: mảnh gốm thật lưu giữ dấu tích văn hóa, mà cũng là mảnh-gốm-người trong cuộc lưu lạc nhân sinh "bất giác thấy mình như gió – lưu lạc lũng khuya" (Đường về).
Thơ Vân Phi mang chất kí sự với những ghi chép nhanh, tinh từng chi tiết nhỏ nhặt, tinh kết hiểu biết sâu rộng của người thích dò đến ngọn nguồn lạch sông. Không gian văn hóa trải dài, vang vọng những địa danh, xuôi nam ngược bắc, lên Tây Nguyên, lênh đênh sóng nước biển Đông…
Nhưng kí sự trong Gốm lưu lạc là kí-sự-thơ, hiển lộ tính chất thơ của đời sống, từ thô tháp đời sống nung chảy ra vệt men kỳ diệu đến từng chi tiết: "con nhện nhả tơ – hạt mưa làm tổ - con tò vò cõng hạt đất nâu ủ mùa thu bên ngạch cửa" (P-rah Jớ biên niên). Ký ức văn hóa tan vào những câu thơ giàu sức nặng, âm vang những trăm năm, nghìn năm, mất còn, xoáy sâu những dấu hỏi: ai, nào, đâu… thoáng hiện gương mặt không tên. Đây cũng là mảng thơ dày dặn nhất với một ngòi bút thơ trẻ, theo nét bút khai phá, dò tìm đến mạch nguồn cội đất, hiện hình đau đáu gương mặt thời gian.
Tính chất đất cũng in dấu trong mảng thơ suy nghiệm về đời sống và thân phận. Cảm hứng thơ anh hướng rõ rệt về những bãi bờ, cánh đồng, dòng sông cội nguồn, lấm láp, ấm hổi hơi thở nguyên sơ, những điều nhỏ nhoi, bình dị: "Ba muốn ở lại nhà xưa – đã quen rồi hơi ấm – của đất sành quánh quện phù sa – của vách tường táp lô hằn lên ngấn nước" (Trong ngôi nhà ký ức). Anh yêu đến thắt lòng hạt lúa thơm bùn bãi, mùi rượu gạo khê nồng, mùi cơm quá lửa… cho đời người nổi nênh, ly hương có chỗ tìm về nương náu.
Bức chân dung đời sống trong thơ anh đầy những mảnh vỡ, sứt sẹo, lẹm khuyết, là đời sống giữ nguyên sự sần sùi nguyên thủy, đời sống mang bản chất gốm không tô vẽ: "Tiếng thở dài của rừng già – vón cục trên cây chò cụt ngọn – tuổi thơ em cháy sẹm mùi thuốc súng – mắt em vết tích nỗi buồn" (Đêm gỗ mục)… Sứt mẻ đến cả chiếc bóng: "Chúng ta đi qua những ngày mòn cũ – đi qua cái bóng sứt mẻ đời mình" (Trôi).
Đẹp và đau. Thơ ngập đêm, đêm lầm lũi khâu vá những rách nát tâm hồn, đêm với những cơn say bất tận, để rồi ban mai tỉnh dậy tự thắp cho lòng đốm sáng. Nụ cười hiếm hoi đến vô giá trong cõi thơ ngập đêm và nỗi buồn, đủ nhen ấm một cõi lòng chưa bao giờ hết nồng nàn, thèm được rót đầy: "em rót gì như rót lửa vào tim, ta rót cho nhau – mình rót vào phía kiệt cùng trước sau tháng ngày tha thủi" (Rượu hoàng thành). Thơ nồng men theo những cuộc đầy vơi.
Ngôn ngữ thơ Vân Phi đậm chất thổ âm như vọng âm của đất: xạc xào, dời dợi, cháy sẹm, quánh quện, đỏ rọc, lụi hụi, và vội… nhưng không vì thế mà kém tinh tế, sáng tạo. Gốm lưu lạc không ít những từ ngữ giàu sức gợi, những tổ hợp độc đáo, những suy tưởng mới mẻ. Đó là ngôn ngữ thơ mang tính chất gốm, qua tinh luyện vẫn không mất đi vẻ đẹp chân chất.
Từ Ngày mắc cạn (Nxb Hội nhà văn, 2020), đến Gốm lưu lạc (Nxb Hội nhà văn, 2024), Vân Phi đã có một bước nung lửa ngôn ngữ thơ của chính mình. Thể thơ lục bát, câu thơ đều đặn du dương, câu chữ ít nhiều dễ dãi gần như biến mất, anh hướng đến tổ chức bài thơ, câu thơ theo hướng tự do mà gai góc hơn, dài ngắn co duỗi, nhịp điệu biến hóa theo những suy tư sâu sắc giàu tầng bậc. Với Gốm lưu lạc, Vân Phi đã đi xa hơn chính mình trong cuộc hành trình gian nan mà đầy ủi an của thơ ca.
Duyên An -
Tạp chí Văn nghệ quân đội số tháng 6.2024
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét