Câu tục ngữ "Mỗi người một nắm thời đắm đò ông" (Tác giả Hoàng Tuấn Công)

Tục ngữ Việt Nam có câu “Mỗi người một nắm thời đắm đò ông”. Dân gian muốn gửi gắm gì qua câu tục ngữ này?

Tuy dài ngắn và cách diễn đạt có khác nhau, nhưng tựu trung các nhà biên soạn từ điển đều thống nhất cách hiểu là: Sức mạnh của sự đoàn kết, số đông; nên biết coi trọng những cái nhỏ nhặt, vì nhiều cái nhỏ sẽ hợp thành cái lớn,…(*)

Tuy nhiên, do không quan tâm đến nghĩa đen nên các soạn giả đã hiểu lầm hoàn toàn ý dân gian. Ở đây “đắm đò” là một tai nạn đường sông gây chết người, nên không thể hiểu tác nhân gây đắm đò là sức mạnh của số đông, sự đoàn kết, nhiều nhỏ góp lại thành to, với nghĩa tích cực được.

Ngày trước, phương tiện đi lại trên sông nước bằng thuyền bè, đò ngang, đò dọc nhỏ bé thô sơ, nên rất hay xảy ra tai nạn, đặc biệt là với những chuyến “đò đầy”.

“Đò đầy” là gì? “Đò đầy” là đò chở quá tải. Sự quá tải này thường là do chở quá số người quy định, nhưng cũng có khi đủ số người nhưng vẫn quá tải. Vì sao vậy? Vì tuy số người không nhiều, nhưng mỗi người lên đò đều mang theo một vài thứ hàng hoá, vật dụng như con dao, cái cuốc, con lợn, con gà, thậm chí là nắm cơm, bát gạo, hay bế thêm đứa trẻ,…v à ai cũng nghĩ rằng, mình chỉ thêm có một chút thôi thì đã sao! Tuy nhiên, cứ mỗi người thêm mỗi chút thì dồn góp lại sẽ thành sức nặng không nhỏ, có thể làm đắm đò, lật thuyền.

“Mỗi người một nắm thời đắm đò ông” là như vậy.

Đắm đò vô cùng đáng sợ. Thế nên còn có câu tục ngữ dưới hình thức ca dao “Con ơi nhớ lấy câu này, Sông sâu chớ lội, đò đầy chớ qua”, dặn dò rất cụ thể về chuyện phải thận trọng đối với những chuyến “đò đầy”. Rồi câu “Con một đòi đi đò đầy”, ý nói việc làm liều lĩnh, thiếu hiểu biết, dễ xảy ra hậu quả nặng nề, “chết mất nòi mất giống”. Kinh nghiệm này cho đến nay vẫn còn giá trị, bởi nhiều vụ đắm đò, đuối nước là do “đò đầy”, chở quá tải.

Như vậy, câu tục ngữ “Mỗi người một nắm thời đắm đò ông”, phải được hiểu là: Tác nhân dù rất nhỏ bé, đơn lẻ, nhưng nếu bị dồn góp lại cùng một lúc sẽ thay đổi hoàn toàn tính chất, mức độ và gây ra tai hoạ lớn.

Hoàng Tuấn Công/5/2024

......

THAM KHẢO:

- Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam (Nhóm Vũ Dung – NXB Văn học) giảng "Mỗi người một nắm thì đắm đò ông" là “sức mạnh của số đông, số nhiều”.

- Từ điển thành ngữ tục ngữ Việt Nam dành cho học sinh (Nguyễn Phương Nga – NXB Thanh Niên) giảng: “Nhiều cái nhỏ sẽ hợp thành cái lớn. Đoàn kết sẽ tạo nên một sức mạnh vĩ đại. Câu đồng nghĩa: Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại thành hòn núi cao”.

- Từ điển thành ngữ tục ngữ - ca dao Việt Nam (Việt Chương – NXB Tổng hợp Đồng Nai) giảng khá dài, nhưng có thể lược ra những ý chính như sau: “Người ta vốn coi thường những cái nhỏ nhoi, những chuyện tiểu tiết, vì cho rằng nó nhỏ mọn, tầm thường, không đáng kể. Họ đâu có ngờ rằng chính nhờ vào những cái nhỏ đó hợp lại mới thành ra cái lớn lao. Một đồng kẽm giá trị có ra gì, nhưng mười đồng kẽm hợp lại đã thành một tiền, một trăm đồng kẽm đã thành một quan. Cũng thế, một hột cát nhỏ nhoi có ra gì nhưng triệu triệu hột cát gom lại đã tạo nên một sa mạc […] Ngụ ý câu này khuyên ta nên coi trọng những cái nhỏ nhặt. Mặt khác cũng có ý khuyên mọi người nên biết chi tiêu tiện tặn, góp nhặt từng đồng rụng đồng rơi để phòng khi túng ngặt sau này”.

Nguồn: facebook tác giả