Hình tượng người phụ nữ trong thơ Phạm Quốc Ca

Đi vào thế giới nghệ thuật thơ Phạm Quốc Ca, không khó nhận ra người phụ nữ là một trong những hình tượng nhân vật trung tâm. Thơ ông không chỉ viết nhiều mà còn viết sâu sắc, cảm động về người phụ nữ Việt.

1. Trong suốt hành trình thơ ca thủy chung và say đắm của mình, nhà thơ Phạm Quốc Ca thường xuyên nói về người phụ nữ. Họ là người bà, người mẹ, người chị, người vợ và những người phụ nữ khác gắn bó, thân thiết với nhà thơ từ trong gia đình đến bên ngoài xã hội. Vậy nhưng, qua những vần thơ hồn hậu mà đằm sâu của ông, ta còn thấy hình ảnh của người phụ nữ Việt hiện lên dung dị mà lớn lao. Bởi thơ Phạm Quốc Ca cần mẫn đi tìm và tôn vinh vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt. Và Phạm Quốc Ca là nhà thơ khẳng định một cách nhẹ nhàng nhưng thuyết phục những phẩm chất cao quý của người phụ nữ Việt qua những vần thơ sâu lắng, nghĩa tình.

2. Nổi bật trong thơ Phạm Quốc Ca là hình ảnh người phụ nữ Việt hay lam hay làm, chịu thương chịu khó, tảo tần chung thủy, bao giờ cũng nghĩ cho gia đình, quê hương, Tổ quốc trước cho bản thân. Ông thường đặt hình ảnh người phụ nữ Việt cạnh những gian lao, khó nhọc để làm nổi bật phẩm chất cao quý của họ: “Gió lạnh thổi cùn áo tơi nón lá/ Mẹ cắm xuống bùn dảnh mạ mong manh” (Nhớ mẹ); “Thương mùa lũ một vùng nước trắng/ Áo quần mẹ suốt ngày ướt sũng/ Đôi tay gầy dầm nước nhợt da” (Mẹ miền Trung); “Quanh năm tấm áo nâu sờn/ Rấm bếp trấu giữ gìn ngọn lửa/ Ai cho miếng trầu cũng nhớ/ Mẹ là miền Trung khô cằn vất vả” (Bình minh con lại lên đường).

Thơ Phạm Quốc Ca thường sử dụng mô hình tiếp nối thế hệ bà - mẹ - cháu để khẳng định lòng vị tha, bao dung, giàu thương yêu là những vẻ đẹp truyền thống tự ngàn đời của người phụ nữ Việt Nam: “À ơi… xưa mẹ ru con/ Bây giờ dỗ giấc ngủ ngon cháu bà” (Đêm ru lời mẹ); “Mẹ nhờ bà hát câu ca/ Gió xuân ấm áp vào nhà ru con” (Lời ru mùa gieo hạt); “Tấm áo len em mua cho mẹ/ Mẹ nhường cho chị chị nhường con” (Thăm chị); “Cõng tôi mẹ mấy lần ngoảnh lại/ Ngoại với hàng cau nhuộm nắng hồng” (Quê ngoại).

Viết về người phụ nữ Việt, giọng thơ Phạm Quốc Ca bao giờ cũng da diết, tâm tình bởi trong đó có biết bao yêu thương, trìu mến nhà thơ dành cho họ. Hình ảnh người phụ nữ Việt trong thơ ông vì thế còn hiện lên với vẻ đẹp đầy tính nữ. Bài thơ “Đà Lạt có em” viết riêng cho vợ tiêu biểu cho điều này: “Mái nhà đôi chim chung tổ/ Ba gian thương nhớ của em”…

3. Người phụ nữ Việt Nam trong thơ Phạm Quốc Ca còn được khắc họa ở khát vọng hòa bình, hạnh phúc. Một trong những thành công lớn nhất của thơ Phạm Quốc Ca là đề tài chiến tranh và người phụ nữ Việt trong thời chiến. Ông có những vần thơ đầy ám ảnh về nỗi lòng của người mẹ có con ra chiến trường: “Những năm con đánh Mỹ rừng sâu/ Mẹ ướt lạnh bao mùa mưa ở đó/ Dõi mắt phương con/ Ì ầm tiếng nổ/ Lòng mẹ ngày nào cũng bị ném bom” (Bình Minh con lại lên đường).

Vượt lên trên những nỗi sợ hãi bởi đạn bom quân thù, người bà, người mẹ thời chiến trong thơ Phạm Quốc Ca luôn một lòng tin tưởng vào tương lai với tinh thần lạc quan, kiên định: “Năm năm con ở chiến trường/ Năm năm lòng mẹ cháy vùng lửa bom/ Nhà hầm nuôi cháu thương con/ Mẹ ươm mầm giống giữ còn mùa sau” (Đêm ru lời mẹ).

Khát vọng hòa bình, hạnh phúc, đoàn viên cùng sự gắn kết máu mủ thiêng liêng đã tiếp thêm sức mạnh người phụ nữ Việt trong thơ Phạm Quốc Ca vượt qua hoàn cảnh khắc nghiệt của chiến tranh và nâng họ trở thành những biểu tượng của quê hương, đất nước: “Tổ quốc như lòng mẹ/ Giữa ngực con ngụm nước dịu dàng”; “Đảo thương Tổ quốc - con thương mẹ/ Đất liền thương đảo - mẹ thương con” (Mẹ Việt Nam ba ngàn con hải đảo).

4. Bên cạnh vẻ đẹp tinh thần, người phụ nữ Việt trong thơ Phạm Quốc Ca còn được thể hiện ở vẻ đẹp hình thể. Ví như, đó là vẻ đẹp dịu dàng, đằm thắm, ý nhị mà không kém phần gợi cảm của người con gái trong tình yêu: “Bàn tay mềm lá nõn/ Môi thơm hương quả tươi/ Mùa xuân xinh dáng nhỏ/ Em dâng tặng tình tôi” (Trong rừng). Vẻ đẹp ấy khiến nhà thơ nhiều lúc ngẩn ngơ, thương nhớ trong những vần thơ tình tha thiết, ngọt ngào: “Dịu dàng ơi, giờ em nơi đâu?/ Anh ngóng tím một phương trời nhớ” (Gửi nhớ).

Thơ Phạm Quốc Ca dung dị mà đằm sâu suy tưởng, cảm xúc chín muồi, khao khát vươn đến những vẻ đẹp chân thiện mỹ. Đặc trưng phong cách này có thể thấy rõ qua những vần thơ ca ngợi vẻ đẹp của người phụ nữ Việt trong thơ ông. Góp vào nền thơ ca những hình tượng đẹp về người phụ nữ Việt, Phạm Quốc Ca xứng đáng là một trong những người viết hay nhất về phụ nữ Việt Nam trong văn học hiện đại nước ta.

Phạm Tuấn Vũ