Tết Nguyên tiêu diễn ra trong ngày rằm tháng Giêng. “Nguyên” trong tiếng Hán có nghĩa là “đầu tiên”, “tiêu” là “đêm”. “Nguyên tiêu” hàm ý chỉ “đêm rằm đầu tiên của năm”. Nguyên tiêu vì vậy còn được gọi là “nguyên tịch”, “nguyên dạ” (đều là “đêm [rằm] đầu tiên”]. Phép lịch cũ định một năm âm lịch có ba ngày “nguyên” là “thượng nguyên” (rằm tháng Giêng), “trung nguyên” (rằm tháng bảy) và “hạ nguyên” (rằm tháng mười). Vì thế, Tết Nguyên tiêu còn được gọi là Tết Thượng nguyên.
Ở Trung Quốc, ngày này còn được gọi là Tết Trạng nguyên vì ngày xưa, đây là dịp nhà vua cho vời các vị trạng nguyên vào thết tiệc và đến vườn thượng uyển ngắm hoa, thưởng nguyệt, họa thơ. Ở nước ta, Rằm tháng Giêng còn có những tên gọi gần gũi như “tết muộn”, “tết lại”… Có cách gọi này là bởi với người Việt, từ sau Tết Nguyên đán, phải đến Tết Nguyên tiêu mới thật sự… hết tết.
Tết Nguyên tiêu có nguồn gốc từ Trung Hoa. Có nhiều truyền thuyết về sự ra đời của ngày tết này. Có thuyết cho rằng, Tết Nguyên tiêu bắt nguồn từ việc ra đồng đốt cỏ khô, diệt sâu bọ, ước nguyện một năm mùa màng bội thu vào tối ngày rằm tháng Giêng của các cộng đồng cư dân canh tác nông nghiệp xưa kia. Cũng có thuyết kể rằng vua Hán Văn Đế lên ngôi vào rằm tháng Giêng. Vì thế, hằng năm, vào đêm rằm đầu năm, nhà vua lại ra ngoài chung vui cùng dân chúng, tết Nguyên tiêu cũng ra đời từ đó.
Tết Nguyên tiêu du nhập vào nước ta, dung hòa với Phật giáo, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên…, trở thành một ngày tết để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống tinh thần của người Việt. Rằm tháng Giêng là một các ngày rằm quan trọng nhất của năm, cùng với rằm tháng tư (Phật đản), rằm tháng bảy (Vu lan), rằm tháng 8 (Trung thu)… Ở nhiều địa phương, người Việt ăn rằm tháng Giêng rất lớn, xem đây là “tết lại”, “tết lần hai” của Tết Nguyên đán. Với người Việt, “ngày rằm, mùng một”, nhất là của tháng Giêng là tháng khởi đầu một năm mới bao giờ cũng mang giá trị thiêng liêng, chứa đựng những điều tốt lành, may mắn.
Vào tết Nguyên tiêu, người Việt thường có lễ cúng rằm tháng Giêng để các thành viên trong gia đình ngồi lại bên nhau. Đây cũng là dịp người Việt đến các ngôi chùa, đình miếu, di tích lịch sử không chỉ du xuân mà còn để tìm những giây phút yên bình, lắng lòng suy nghĩ về cuộc sống và bản thân, gửi đi ước vọng về một năm mới an lành, sung túc. Câu thành ngữ “Cúng quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng” nói lên vị trí quan trọng của rằm tháng Giêng trong đời sống văn hóa, tâm linh của người Việt.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét