1. “Vinh” ko có nghĩa là vinh!
Tất cả mọi người đều lầm tưởng rằng Vinh có nghĩa là “Vinh” trong “Vinh quang”, “Vinh nhục, “Vinh dự”, “Vinh hoa”, và “Vinh quy bái tổ”… đại loại rứa.
Rồi nhan nhản trên báo chí, từ báo TW cho tới địa phương, viết về tên VINH thì toàn là: Vinh Trường, Vinh Giang, Vinh Doanh, Vinh Thi,...i nạ.
Sự thực thì, Vinh ko hề có nghĩa gì cả. Bởi chữ gốc của nó là 永“Vĩnh” rút gọn từ tên gọi 永營“Vĩnh Doanh” - vốn là kho thóc của toàn vùng Nghệ An trong giai đoạn Trịnh Nguyễn phân tranh vô cùng ác liệt.
Sau này, sang thời thuộc Pháp, người Pháp ghi chữ “Vĩnh” lên các văn bản, nhưng vì tiếng Pháp ko có zấu, nên “Vĩnh” mới thành “Vinh”.
Nên là, tên gốc và nghĩa gốc của “Vinh” là “Vĩnh”, rút gọn của “Vĩnh Doanh”. Sở dĩ chúng ta biết dc “Vĩnh” nghĩa là mãi mãi (vĩnh viễn), lâu dài, là bởi trên tất cả mọi văn bản, nó được viết bằng chữ Hán là 永; chứ chưa từng ghi nhận bất kỳ 1 văn bản nào dưới thời phong kiến do người Việt Nam – Nghệ An ghi “Vinh” bằng chữ Hán là 榮 mang nghĩa là “Vinh quang”, “Vinh nhục, “Vinh hoa”, “Vinh dự”…
Đặc biệt, trước 1945, văn bản về “Vinh” luôn tồn tại 2 dạng: chữ Pháp và chữ Nho. Dù chữ Pháp ghi “Vinh” thì chữ Nho vẫn ghi là “Vĩnh” 永. Cho tới thời nay, khi doanh nghiệp Nghệ An mần ăn với Đài, với Trung, thì người phiên dịch mới dựa vào “Vinh” – vốn đã dc mặc định là tên chính thức của lỵ sở Nghệ An, để chuyển tự sang thành chữ 榮 “Vinh” trong Trung văn - Hán ngữ.
Bản thân những người phiên zịch đó ko phải người nghiên cứu chuyên sâu, cũng ko hề có trong tay văn bản cổ “Vĩnh Doanh”, và bản thân họ cũng ko cần quan tâm đến việc này, nên mới phiên ra 榮 “vinh” như hiện nay ta thấy.
Chính vì hiểu theo kiểu chữ 榮 “vinh” như đã nói ở trên, nhiều bác đã đề xuất đặt tên phường là Vinh Quang, Vinh Phúc. Hay như khi Thành Vinh đề xuất tên là Vinh Lộc thì các bác lại diễn giải là vinh hoa và lộc phát; tên là Vinh Phú thì diễn giải là vinh quang và giàu có; Vinh Hưng thì ziễn zải là vinh quang và hưng thịnh…
Nhọc cấy là, nếu đặt tên theo kiểu Vinh Lộc, Vinh Phú, Vinh Hưng, thì cả nước, cả tỉnh, cả phố chúng ta lại đi theo cách hiểu của mấy anh phiên dịch tiếng Trung Quốc @@
2. Vinh ko phải là lỵ sở Nghệ An từ thời Nguyễn.
Từ thời Lê sơ trở về trước, lị sở Nghệ An đặt tại Lam Thành – Phù Thạch. Nhưng, sang thời Lê Trung Hưng, một biến động chính trị lớn xảy ra đó là xung đột Trịnh Nguyễn trở nên gay gắt, mà đỉnh điểm là năm Ất Mùi, niên hiệu Thịnh Đức năm thứ 3 [1655], mùa hạ, tháng 4, Tần Vương xứ Đàng Trong xua quân ra đánh chiếm 7 huyện tả ngạn sông Lam, quân chúa Trịnh chống không nổi, hai tướng quân Lê Văn Hiểu, Lê Hữu Đức của Đàng Ngoài cùng thuộc tướng hai doanh phải bỏ chạy, ra đóng tại xã Yên Trường huyện Chân Phúc, tức địa bàn thành phố Vinh ngày nay.
Kể từ đó, vùng Yên Trường – vốn là chiến lũy phòng vệ xung quanh Lam Thanh đã trở thành quân doanh thường xuyên thường trực của quan quân họ Trịnh khi vào trấn giữ Nghệ An, và để chiếm lại 7 huyện tả ngạn sông Lam từ tay quan quân họ Nguyễn. Và sau khi chúa Trịnh thu phục được 7 huyện tả ngạn sông Lam, lị sở đã chuyển từ Lam Thành Phù Thạch về Yên Trường, tức địa bàn thành phố Vinh ngày nay.
Như vậy, từ sau cuộc chiến tranh Trịnh Nguyễn lần thứ 5 diễn ra trên địa bàn Nghệ An, thì lị sở của Nghệ An đã được chuyển hẳn từ Lam Thành - Phù Thạch về Yên Trường. Điều này có thể được khẳng định thêm, bởi kho thóc công của địa phương (tức kho Vĩnh/Vĩnh Doanh) luôn phải được đặt ngay trên lị sở.
Từ việc trung tâm chính trị hành chính Nghệ An chuyển về Yên Trường, thì trung tâm kinh tế của Nghệ An cũng được hình thành ở chợ Vĩnh. Sách “Toản tập Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư” (cuốn sách đầu tiên có ghi chép về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa) của Nho sĩ Đỗ Bá Công Đạo biên soạn khoảng trước những năm 1686, có nói về chợ Vĩnh: “Chợ Vĩnh một chợ lớn ở Nghệ An”, cho chúng ta thấy, Yên Trường - Vĩnh Doanh dưới thời Lê Trung Hưng thực sự đã là lị sở của xứ Nghệ.
Sang tới thời Tây Sơn, Long Nhương tướng quân Nguyễn Huệ đã để ý đến việc tìm đất xây dựng kinh đô của triều đại tại khu vực Dũng Quyết.
Một điều đặc biệt hơn cả là khi triều đình Tây Sơn sụp đổ, triều Nguyễn thành lập (1802), vua Gia Long cũng đã từng có ý định chọn vùng Nghệ An để đóng kinh đô, tuy nhiên ý định này không trở thành hiện thực.
Và chắc hẳn rằng vua Gia Long thù địch với vua Quang Trung, muốn xóa bỏ hết những dấu tích của triều “Tây Ngụy”, nên khi lập triều khai quốc, nhà vua đã cho dời lị sở Nghệ An từ Dũng Quyết (triều Tây Sơn) trở về Yên Trường (triều Lê Trung Hưng) như trước.
Như vậy, dưới thời Lê (sơ), lị sở Nghệ An đóng tại Lam Thành - Phù Thạch (huyện Hưng Nguyên ngày nay); sang thời Lê Trung Hưng, lị sở chuyển về Yên Trường (thành phố Vinh ngày nay); tới thời Tây Sơn, lị sở dời sang Dũng Quyết; và đến thời Nguyễn, lị sở lại trở lại Yên Trường.
Như vậy thì rõ ràng, Vinh là lỵ sở của Nghệ An từ thời Lê Trịnh chứ ko phải thời Nguyễn. Gia phả dòng họ {!!!} tại xã {!!!} huyện Hưng Nguyên có ghi rất rõ thời gian chính quyền Lê Trịnh chuyển lị sở từ Lam Thành về Yên Trường là từ năm 16xx, nhưng facebook thì ri thôi, bựa mô em viết lên tạp chí rồi hay nạ ^^
3. Về tên gọi “Trường Vinh” vừa đề xuất.
Sau khi dư luận lên tiếng, Thành Vinh đã thống nhất dự kiến điều chỉnh tên phường “Vinh - Yên Trường” thành phường “Trường Vinh”. Vậy lần này đã ổn chưa?!
Tên gọi mới này dường như lại là sự cắt ghép cơ học giữa "Trường" (Yên Trường) và "Vinh". Chữ "Trường" khiến cho chúng ta liên tưởng đến trường học hoặc "trường tồn"; còn "Vinh" lại ko hề có ý nghĩa gì, bởi đây là từ “viết chệch” từ tiếng Pháp. Sự kết hợp này thiếu logic văn hóa hoặc lịch sử, làm mờ đi giá trị lịch sử của tên cổ Yên Trường, vốn có thể trở thành điểm nhấn văn hóa nếu được giữ nguyên.
Các bác trên phố đổi tên từ "Vinh - Yên Trường" sang "Trường Vinh" cho thấy sự vội vàng đáp ứng ý kiến công chúng, mà chưa cân nhắc kỹ về mặt ngôn ngữ. Tên mới nghe thiếu tự nhiên, như một "phiên bản vá víu". Đặt tên đơn vị hành chính cần cân bằng giữa bản sắc địa phương và tính thẩm mỹ. Về điều này, thì "Trường Vinh" đã ko đạt được.
Tên gọi và mảnh đất Yên Trường trong lich sử với bối cảnh chiến tranh loạn lạc, mọi quyết định đều bị chi phối mạnh mẽ bởi yếu tố quân sự, nhưng chính quyền Lê Trịnh vẫn ưu tiên lựa chọn Yên Trường làm lị sở cho Nghệ An, ko chỉ phản ánh tầm quan trọng sống còn của trung tâm hành chính, mà còn khẳng định vai trò thiết yếu của nó trong việc duy trì ổn định và phát triển của vùng đất này trong những thời khắc khó khăn nhất. Đủ cho chúng ta thấy Yên Trường “chất” đến cỡ nào.
Em thấy lạ là, dư luận chê “Vinh trừ Yên Trường” xuống ruộng lên bờ, thì răng ko bỏ “Vinh trừ” đi để lại “Yên Trường” đã cổ mà hay, lại còn phù hợp?!
P/S: Dẫn nguyên văn trên facebook tác giả
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét