Tôi được Hội nhà văn Seoul mời sang tháng 11 năm 2017, cùng nhà văn 4 nước khác. Dư chấn làn sóng biểu tình đòi phế truất TT Park Geun-hye, con gái của cố TT độc tài Park Chung-hee còn rung lắc mạnh. Đường phố khi ấy đã trở lại sinh khí thanh bình Chiến thắng, bà TT bị còng tay đến Tòa tháng 8/2017 và bị kết án 25 năm tù.
Để có được kết quả phi thường ấy, người dân đã rục rịch phản kháng từ năm trước, sang đầu 2017 thi biểu tình hàng mỗi cuối tuần ở Seoul. Khi Quốc hội họp thông đêm để cân nhắc quyết định chính trị sinh tử ấy, Seoul có hàng trăm ngàn người ngồi trên khắp các nẻo đường, trên tay mỗi người là một cây nến. Một bạn hữu văn chương mô tả: “Đứng từ một chỗ dốc nhìn xuống là một dòng thác ánh sáng, ngước nhìn ngược lên thì một triền sáng bao la chập chùng, có bao nhiêu trái tim làm ra năng lượng kết nối như vậy hở bạn?” Tôi sởn ốc và rưng rưng, bao thập niên qua người Hàn Quốc đã làm ra thứ phản kháng bền gan như vậy, để có một HQ như chúng ta biết hôm nay.
Dạo ấy ấy tôi chỉ loáng thoáng biết HQ có nữ nhà văn trẻ đoạt giải Man Booker với The Vegetarian. Han Kang viết Người Ăn Chay năm 2007, được dịch ở Anh 2015 và rồi ở Mỹ 2016, (năm 2019 mới có bản tiếng Việt). Suy ngược lại, rằng Bản Chất Của Người (viết 2014, lập tức 2016 có bản tiếng Anh vì tác giả vừa rinh Man Booker), phải, khi biết hậu trường chính trị sóng gió với cuốn sách và tác giả thì tôi không khỏi ngạc nhiên, sao một nơi cuồn cuộn biểu tình chuẩn bị phế truất tổng thống mà Han Kang vướng tai ách như vậy?
Chuyện là, khi Han Kang xuất bản tiểu thuyết vào năm 2014, một năm sau khi Park Geun-hye nhậm chức, tác phẩm ngay lập tức gây ra nhiều tranh cãi. Không chỉ vậy, Bản Chất Của Người còn bị loại khỏi Dự án Thư viện Sejong, cũng do chính quyền Park Geun-hye cho rằng tác phẩm này có tính “thiên lệch về tư tưởng” (cụm từ này nghe quen quen). Những chủ đề nhạy cảm có liên quan đến cuốn sách đều bị quy kết khi luận bàn và Han Kang bị đưa vào “danh sách đen” của Bộ văn hóa nghệ thuật. Dư luận thống thiết bảo vệ, rằng “Không chỉ là một lời nhắc nhở về quá khứ đau thương, Bản Chất Của Người còn là lời tố cáo sự bất công cùng cực tồn tại trong bối cảnh xã hội Hàn Quốc lúc bấy giờ”.
Nữ Tổng thống và nữ Nhà văn, có gì lấn cấn ở đây? Lẽ nào? Lẽ là đây, là vì, là vì thảm kịch Gwangju diễn ra ngay sau khi Park Chung-hee, cha của Park Geun-hye bị ám sát, người kế nhiệm ông là Chun Doo-hwan đã tiếp tục các chính sách đàn áp, khiến Gwangju trở thành nơi tắm máu - một vết thương mãi không lành trong ký ức người dân. Bối cảnh ấy, Phong trào Dân chủ Gwangju năm 1980 ấy (quê hương tác giả), khiến Bản Chất Của Người được xem là một trong những tác phẩm xuất sắc và giàu cảm xúc nhất của Han Kang. Nữ văn sĩ từng chia sẻ “Đây là tác phẩm mà tôi không thể trốn tránh, không thể không viết, nếu không viết, không vượt qua, có lẽ tôi sẽ không thể đi tiếp đến bất cứ đâu”.
Không khỏi chạnh nghĩ và so sánh, vẻ dung dị và thiên lương của hai tác giả nữ trẻ của hai đất nước khi nhớ lại tai ách của Nguyễn Ngọc Tư với Cánh Đồng Bất Tận năm nào của thế kỷ 21 này. Dư luận và báo chí khi ấy đã “cứu” tác giả trẻ bằng rất nhiều bài viết (công đầu thuộc về tờ Tuổi Trẻ) và, và Hội nhà văn VN đã “tiếp tay” bằng một Giải thưởng - pha “cứu người” này thật là ngoạn mục. Hồi Nguyễn Ngọc Tư ra Hà Nội lĩnh giải, hai chị em tôi ngồi với nhau, Tư vốn ít nói, chỉ nói: “Em mà viết cỡ Gia Đình Bé Mọn chắc người ta tông xe cho em chết đứ đừ rồi”. Ôi trời.
Xem ra không tài năng văn chương nào thoát cảnh lớn thuyền thì lớn sóng. Sau Man Booker danh giá, Han Kang còn bị quất những đòn như thế với Bản Chất Của Người và… và nếu như bà Tổng thống ấy vẫn tại vị thì nhà văn sẽ ra sao, đi ở ẩn hay đi lưu vong? Lại nghĩ, bản lĩnh và tài năng của người viết liệu đã đủ chưa, hay nền tảng Dân sự của xã hội trưởng thành mới là oxy - mà để có bầu khí quyển ấy, mỗi con người phải đấu vật với chính mình, rằng im lặng hoặc ngồi yên hay là...?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét