Thuật ngữ chức danh thường thấy trong gia phả

Một đoạn gia phả họ Nguyễn ở Thạch Hà - Hà Tĩnh, có chép thông tin tiểu sử của một cụ ông như sau:

“𝐻𝑖𝑒̂̉𝑛 𝑡𝑜̂̉ 𝑘ℎ𝑎̉𝑜 – 𝐶𝑢̣ 𝑜̂𝑛𝑔 7 đ𝑜̛̀𝑖: 𝑁𝑔𝑢𝑦𝑒̂̃𝑛 𝑉𝑎̆𝑛 𝑇ℎ𝑢𝑎̂́𝑛, 𝑡𝑒̂𝑛 𝑡𝑢̛̣ 𝑙𝑎̀ 𝑇ℎ𝑎𝑛ℎ 𝐵𝑎́, 𝑡𝑒̂𝑛 𝑡ℎ𝑢̣𝑦 𝑙𝑎̀ 𝐶ℎ𝑎̂́𝑡 𝑇𝑟𝑢̛̣𝑐 𝑝ℎ𝑢̉ 𝑞𝑢𝑎̂𝑛. 𝑆𝑖𝑛ℎ 𝑡ℎ𝑜̛̀𝑖, 𝑐𝑢̣ 𝑙𝑎̀𝑚 𝑐ℎ𝑢̛́𝑐 𝑃ℎ𝑜́ 𝐶ℎ𝑎́𝑛ℎ Đ𝑜̣̂𝑖 𝑡𝑟𝑢̛𝑜̛̉𝑛𝑔, 𝑃ℎ𝑎̂́𝑛 𝐿𝑢̛̣𝑐 𝑇𝑢̛𝑜̛́𝑛𝑔 𝑞𝑢𝑎̂𝑛, 𝑇𝑦 𝑇𝑟𝑎́𝑛𝑔 𝑠𝑖̃, 𝐵𝑎́𝑐ℎ ℎ𝑜̣̂. 𝑉𝑒̂̀ 𝑔𝑖𝑎̀, 𝑐𝑢̣ 𝑙𝑎̀ 𝑏𝑎̣̂𝑐 𝑇ℎ𝑜̣ 𝑙𝑎̃𝑜 𝑜̛̉ 𝑐ℎ𝑜̂́𝑛 ℎ𝑢̛𝑜̛𝑛𝑔 đ𝑖̀𝑛ℎ.”

Vậy “𝐏𝐡𝐨́ 𝐂𝐡𝐚́𝐧𝐡 Đ𝐨̣̂𝐢 𝐭𝐫𝐮̛𝐨̛̉𝐧𝐠”, “𝐏𝐡𝐚̂́𝐧 𝐋𝐮̛̣𝐜 𝐓𝐮̛𝐨̛́𝐧𝐠 𝐪𝐮𝐚̂𝐧”, “𝐓𝐲 𝐓𝐫𝐚́𝐧𝐠 𝐬𝐢̃”, “𝐁𝐚́𝐜𝐡 𝐡𝐨̣̂” là những chức gì?

-𝐏𝐡𝐨́ 𝐂𝐡𝐚́𝐧𝐡 Đ𝐨̣̂𝐢 𝐭𝐫𝐮̛𝐨̛̉𝐧𝐠: Là cấp phó của Chánh Đội trưởng. Chánh Đội trưởng là cấp chỉ huy của một “Đội” thời phong kiến. Thông thường, một Đội gồm khoảng 50 binh lính.

-𝐏𝐡𝐚̂́𝐧 𝐋𝐮̛̣𝐜 𝐓𝐮̛𝐨̛́𝐧𝐠 𝐪𝐮𝐚̂𝐧: Là một hàm tản quan của quan võ thời Lê, thuộc hàm Chánh lục phẩm. Hàm này thường được phong cho những người có công trạng trên chiến trường.

-𝐓𝐲 𝐓𝐫𝐚́𝐧𝐠 𝐬𝐢̃: Đầy đủ là “Hiệu lệnh Ty tráng sĩ” là một danh hiệu cao quý, thường được phong cho những người có công trạng trên chiến trường.

-𝐁𝐚́𝐜𝐡 𝐡𝐨̣̂: Hay còn đọc là Bá hộ, là một chức danh Võ quan chỉ huy trong quân đội thời Lê, hàm Chánh lục phẩm. (Cần phân biệt với chức danh Bá hộ thời Nguyễn).

Cả cụm “𝐏𝐡𝐚̂́𝐧 𝐋𝐮̛̣𝐜 𝐓𝐮̛𝐨̛́𝐧𝐠 𝐪𝐮𝐚̂𝐧, 𝐡𝐢𝐞̣̂𝐮 𝐥𝐞̣̂𝐧𝐡 𝐓𝐲 𝐭𝐫𝐚́𝐧𝐠 𝐬𝐲̃, 𝐁𝐚́𝐜𝐡 𝐡𝐨̣̂” thường được thấy trong Sắc phong khen thưởng cho lính tráng có công lao chiến trận vào thời Lê Cảnh Hưng(1740-1787).

Như vậy, dựa trên đặc điểm về Chức danh, có thể thấy cụ Nguyễn Văn Thuấn trong gia phả này sinh sống vào thời Lê Trịnh(có thể là thời Lê Cảnh Hưng), cụ tham gia quân đội, thăng lên đến chức 𝐏𝐡𝐨́ 𝐂𝐡𝐚́𝐧𝐡 Đ𝐨̣̂𝐢 𝐭𝐫𝐮̛𝐨̛̉𝐧𝐠. Vì có công lao trong chiến trận, cụ được nhà vua sắc phong cho là “𝐏𝐡𝐚̂́𝐧 𝐋𝐮̛̣𝐜 𝐓𝐮̛𝐨̛́𝐧𝐠 𝐪𝐮𝐚̂𝐧, 𝐡𝐢𝐞̣̂𝐮 𝐥𝐞̣̂𝐧𝐡 𝐓𝐲 𝐭𝐫𝐚́𝐧𝐠 𝐬𝐲̃, 𝐁𝐚́𝐜𝐡 𝐡𝐨̣̂”.

Nguồn: Trang 'Dịch thuật Gia phả, Thư tịch cổ chữ Hán Nôm'